Devletler Neden Vatandaşına Para ve Toprak Dağıtmak Zorunda Kalacak

Ağustos verileri öncesinde piyasayı ısıtan ilk sinyal üretici fiyatlarından geldi. ABD’de üretici fiyat endeksi yıllık yüzde 5,4 artarak yüzde 5,3’lük beklentinin bir tık üzerinde açıklandı ve bir önceki aydaki yüzde 4,7’lik oranın belirgin biçimde üzerine çıktı. CNBC ve FXStreet’in aktardığı BLS verilerine göre aylık artış yüzde 0,4 oldu ve yükselişin arkasındaki ana itici güç enerji fiyatlarıydı. Programda bu veri, tüketici fiyatlarının öncü göstergesi olarak ele alındı ve önümüzdeki aylara dair uyarıların dayanağı yapıldı.

Enerji cephesindeki tablo gerçekten sertti. Brent petrol 100 doların üzerine yerleşip 105 doları aştı, ABD’de dizel fiyatı ise tarihte ilk kez galon başına 6 doları geçti; Reuters ve CNBC’nin 10-11 Eylül haberleri ulusal ortalamanın 6,05 dolar civarına oturduğunu yazdı. Dizel, traktörden nakliyeye tedarik zincirinin tamamına dokunduğu için yayında domatesten emlakçıya kadar her kaleme yansıyan bir maliyet unsuru olarak anlatıldı. Ortadoğu’daki gerginliğin ve Yemen cephesindeki karışıklığın sürdüğü, petrolde 60 dolara dönüş umudunun kalmadığı vurgulandı.

Beklenen tüketici enflasyonu verisi ise yayın sırasında canlı açıklandı ve sürpriz yapmadı. Manşet TÜFE yıllık yüzde 3,4, çekirdek TÜFE yüzde 2,4 geldi; iki oran da piyasa beklentisiyle birebir örtüştü. Haver Analytics ve BLS verilerini aktaran haberler çekirdek enflasyonun 2021’den beri en düşük düzeye indiğini yazdı. Yayındaki yorum şuydu: enerji kaynaklı baskı çekirdeğe yayılmadıysa Fed faiz artırmadan geçebilir, ama çekirdek yüzde 2,6-3 bandına sıçrasaydı piyasalar için hiç iyi olmazdı.

Yine de piyasaların Fed fiyatlaması gerginliğini korudu. Programda, ÜFE verisi sonrası 16 Eylül toplantısı için 25 baz puanlık artırım beklentisinin yüzde 60’lardan yüzde 70’e sıçradığı aktarıldı ve StockScreener’ın 11 Eylül haberi artırım ihtimalindeki bu tırmanışı doğruladı. Fed başkanının Jackson Hole konuşmasında faiz artırımı anlamındaki hike sözcüğünü yürüyüş anılarıyla iç içe üç kez kullanması ise yayında algoritmaları yanıltma çabası olarak eleştirildi. Konuk, yerinde olsaydı Eylül’de artırım yapmayacağını, çünkü enerji kaynaklı enflasyonu faizle düşürmenin mümkün olmadığını söyledi.

Tahvil cephesinde gözler Hazine Bakanlığının 10 Eylül’de yaptığı 6 milyar dolarlık uzun vadeli geri alım operasyonundaydı. Reuters’ın haberine göre 10-20 yıl vadeli tahvilleri kapsayan operasyon, bir önceki uzun vadeli alımın üç katı büyüklükteydi. Ancak etkisi sınırlı kaldı: 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,95’i aşıp yüzde 5 eşiğine dayandı, 30 yıllık faiz yüzde 5,3’ün üzerine çıkarak yaklaşık 19 yılın zirvesini gördü. CNBC ve Wolf Street verileri bu tabloyu teyit etti ve yayında operasyonun yüzlerce trilyon dolarlık piyasa karşısında cılız kaldığı yorumu yapıldı.

Konuk ekonomist bu tabloyu 2013’ten beri savunduğu tezle okudu: Almanya, Fransa, Japonya ve ABD dahil gelişmiş devletler borç yüküyle fiilen batık durumda. ABD’de borcun milli gelire oranı yüzde 100’ü, Japonya’da yüzde 260’ı aştı, Avrupa ülkeleri yüzde 80-100 bandında dolaşıyor. Devletler borçlandıkça faizler yükseliyor, yükselen faizler bankalarla emeklilik fonlarının bilançosundaki tahvillerin değerini eritiyor ve finansal sistemin temeli aşınıyor. 2008’den sonraki her krizde merkez bankalarının kimsenin almadığı tahvilleri para basarak topladığı, sistemin bu döngüye bağımlı hale geldiği anlatıldı.

Çözüm tartışmasında iki yol ayrımı çizildi. Hazinenin kendi hesabındaki yaklaşık 1 trilyon dolarla yaptığı alımların ölçek olarak yetersiz kalacağı, asıl gücün sınırsız alım yapabilen merkez bankasında olduğu savunuldu. İki seçenek sayıldı: sert bir kriz sonrası trilyonlarca dolarlık doğrudan alımlar ya da 10 yıllık faiz belli bir eşiğe gelince sınırsız alım anlamına gelen getiri eğrisi kontrolü. Trump ekibinin harcama kısıntısı vaatlerine rağmen kamu harcamalarının önceki yönetimlerden hızlı arttığı belirtilerek mali disiplin yolunun kapandığı iddia edildi.

Kripto cephesinde 15 Eylül’deki usul oylaması ele alındı. Clarity Act için yapılacak oylamanın yasayı doğrudan geçirip geçirmeme oylaması olmadığı, süreci hızlandırabilecek bir prosedür adımı olduğu vurgulandı. Forbes ve Decrypt’in 10-11 Eylül haberleri oylamanın kritik eşik olduğunu ama ara seçim öncesi yasalaşmanın zor göründüğünü yazdı. Yasa çıkmazsa Trump yönetiminin SEC ve CFTC gibi düzenleyici kurumlar üzerinden daha zayıf bir B planı izleyeceği, ancak bunun bir sonraki yönetimin kripto karşıtı politikalara dönme riskini açık bırakacağı yorumu yapıldı.

Yayının en çok konuşulan bölümü Trump’ın Cumhuriyetçiler Kongrede çoğunluğu korursa her yetişkin Amerikalıya 5.000 dolar dağıtma vaadiydi. PBS ve Fortune’un 10 Eylül haberleri vaadin ara seçimlere endekslendiğini, ulusal borcun 40 trilyon doları aştığını yazdı. Penn Wharton Bütçe Modelinden Kent Smetters’ın hesabına göre planın maliyeti yaklaşık 1,15 trilyon doları buluyor ve net bir finansman kaynağı gösterilmiş değil. Konuk ise 5.000 doları az bulduğunu, piyasadaki tıkanıklığı açmak için en az 15-20 bin dolar gerektiğini savundu ve parasal genişlemenin finansal piyasalara aktığını, doğrudan ödemenin ise ihtiyaca göre harcama, birikim ve yatırıma dönüşeceğini söyledi.

Manşetteki toprak tezi bu noktada geldi. Konuk, devletlerin Türkiye’deki EYT dalgasında olduğu gibi vatandaşa bir biçimde para vermek zorunda olduğunu, ABD’de bunun Trump’ın vaadiyle başlayabileceğini söyledi. Yapay zeka ve robotların şehirlerdeki işleri eriteceğini, 10-20 yıl içinde devletlerin insanlara ekip biçmeleri için toprak dağıtmaya başlayacağını ilk kez bu yayında dile getirdiğini belirtti. Bu zincirin son halkası jeopolitik cepheydi: Hürmüz Boğazı dosyası çözülmeden altın, gümüş, Bitcoin ve altcoinlerde kalıcı rahatlama beklenmediği, İran geriliminin anlaşmayla ya da sert bir darbeyle sonuçlanıp ara seçim sonrası döneme girilmesi halinde tüm varlıklarda güçlü bir dönem öngörüldüğü aktarıldı.

Altcoinlere dair mesaj ihtiyatlıydı. Riskin riski olarak tanımlanan bu varlıkların sular durulmadan toparlanamayacağı, Hürmüz meselesi çözülüp Clarity Act ya da düzenleyici B planı netleşirse daha sağlıklı bir dönemin başlayacağı söylendi. Program, TÜFE verisinin beklentiye paralel gelmesiyle kısa vadeli enflasyon alarmının şimdilik sustuğu notuyla kapandı.