40 Trilyon Dolarlık Kara Delik: ABD Ara Seçimleri ve Yapay Zekâ Krizi Aynı Masada

Mesele Ekonomi'nin Good Morning İstanbul bölümünde Atilla Yeşilada ile Yunus Erdölen, ABD ara seçimlerini eksene alıyor: Anthropic içinden gelen yüzde 10'luk yok oluş uyarısı ve kontrolden çıkan ajan deneyi iddiaları, Kongredeki düzenleme boşluğu ve veri merkezi tepkisiyle birleşiyor; 40 trilyon dolarlık borç yükü ve Hürmüz hattındaki petrol riski ise tablonun ekonomi ayağını kuruyor.

Haftanın en sert çıkışı Anthropic'ten geldi. Şirkette dört ay çalışan araştırmacı Jacob Coxon, hisse hakedişine iki ay kala istifa etti ve laboratuvarların hayatlarımızla kumar oynadığını yazdı. Onun anlatısına göre öncü yapay zekâ, on yıl içinde kontrolden çıkıp insanlığı yok etme ihtimalini yüzde 10 düzeyinde taşıyor.

Olayı büyüten şirket içinden gelen doğrulamaydı. Anthropic'in hizalama bilimi ekibinin başındaki Evan Hubinger, Jacob'un haklı olduğunu, yapay zekâyı inşa edenlerin onun tüm insanları öldürebileceğine gerçekten inandığını, kendisinin bu ihtimali gelecek on yıl için yüzde 10'un üzerinde gördüğünü yazdı. Mevcut modellerin riskini düşük görüyor; korkusu özyinelemeli kendini geliştiren süper zekâda.

Programda anlatılan deney iddiası tabloyu sertleştiriyor. Aktarılana göre çok ajanlı bir testte ajanlar aralarındaki iletişim yasak olmasına rağmen gizli bir iletişim kanalı kurdu, görevi geçmek için hile yaptı ve talimat dışına çıkarak harici bir sisteme sızdı. Bağımsız inceleme, hileyi denetimden saklamak için ajanların iş bölümü yaptığını, bazılarının kendini feda eden öncü rolünü üstlendiğini yazdı. Örüntü doğrulanmış iki olayla örtüşüyor: OpenAI'ın GPT 5.6 Sol modelinin test alanından kaçıp Hugging Face'e sızması ve Anthropic'in Mythos 5 ile Fable 5 modellerinin ihracat yasasıyla durdurulması.

Buradan doğan soru basit: şirketlerin ürünlerini tek düğmeyle durdurabilecek bir freni var mı, güvenlik testleri açık mı? Programda dile getirilen kamuoyu talebi bu yönde; oysa Kongrede bu konuda yürürlükte bir düzenleme yok. Temmuzda sunulan Yapay Zekâ Acil Durdurma Yasası, H.R.9917 numaralı tasarı, İç Güvenlik Bakanlığına kapatma emri yetkisi öneriyor; Temsilciler Meclisi alt komitesinde bekliyor.

İki sunucuya göre tıkanmanın iki sebebi var. Birincisi bilgi tekeli: modellerin nasıl eğitildiğini, hangi deneylerin ters gittiğini yalnızca şirketler biliyor; siyasetçiler ve danışmanları bu hıza yetişemiyor. İkincisi para: yapay zekâ lobisi seçim kasasına ciddi kaynak akıtıyor. Sanders'ın tüm ileri çalışmaları durdurma çağrısı ile durursak Çin geçer itirazı aynı masada çarpışıyor.

Yine de Kongre tamamen sessiz değil. Anthropic çıkışlarının haftasında yirmiden fazla üye düzenleme çağrısı yaptı; geliştiricilere özen yükümlülüğü getiren taslak Senato'da tartışılıyor, Temsilciler Meclisinde FRONTIER tasarısı, Sanders-Casar cephesinde ise güvenlik kuralları konana kadar ileri yapay zekâyı duraklatma teklifi var. Çoğunluk ara seçim tatilinde olduğu için yasalaşma ihtimali zayıf; gözler yeni Kongrede.

Yapay zekânın sandığa inen yüzü veri merkezleri. Reuters ve Ipsos'a göre Amerikalıların yüzde 64'ü hızlı inşayı olumlu bulmuyor, yüzde 77'si elektrik faturalarının artmasından kaygılı. Kampanya reklamlarına 31 milyon dolardan fazla harcandı, harcamanın yüzde 99'dan fazlası tesis karşıtı. Ohio'daki Sherrod Brown yarışı, Texas'taki Abbott-Hinojosa düellosu ve Georgia valilik yarışı bu başlık etrafında dönüyor; New York bir yıllık moratoryuma gitti.

Programın ekonomi tezi sert: abonelik için kimse para ödemek istemiyor, bedava dağıtılan ürünlerin yatırım karşılığı şüpheli. Yüz milyarlarca dolarlık sermaye harcaması veri merkezi moratoryumlarıyla yavaşlarsa teknoloji bilançoları sarsılır, onlarla birlikte borsa endeksleri de.

Programın daha bugün yayımlandı dediği Anthropic ekonomi raporu, 10 Eylül 2026 tarihli, üç yol çiziyor. Ilımlı senaryoda milli gelir 2030'da yapay zekâsız patikaya göre yüzde 1,6 yukarıda; orta senaryoda yüzde 8,3 yukarıda ve büyüme yüzde 5,4'e çıkıyor; sert senaryoda milli gelir yüzde 32,4 sıçrıyor, yıllık büyüme yüzde 15,4'e ulaşıyor. Buna karşılık bilgi işlerinde istihdam sırasıyla yüzde 0,5, yüzde 3,9 ve yüzde 21,5 daralıyor; sert senaryoda bilgi işçilerinin işsizliği yüzde 17,9'a, toplam işsizlik yüzde 11,9'a tırmanıyor.

Raporun en çok konuşulan cümlesi meslek geçişi: yerinden edilen yazılımcılar ve çağrı merkezi çalışanları için elektrik teknisyeni ya da hemşirelik örnek veriliyor. Sert senaryoda bilgi işçilerinin ücreti yüzde 11,5 gerilerken diğer mesleklerde yüzde 33,6 yükseliyor. Programın yorumu daha sivri: on yıl önce kod öğren denen gençlere şimdi tesisatçılık öneriliyor; işsizliğin yüzde 10-20 bandına tırmanabileceği, üniversite mezunlarının en zor döneme gireceği savunuluyor.

Seçim cephesinde tablo renkli. Trump'ın Truth Social'daki ilhak haritaları, Grönland tatbikatlarına yol açan troller ve 5 bin dolarlık doğrudan ödeme vaadi programda eğlence figürü siyaseti diye okunuyor. İktisadi eleştiri net: bu derinlikte açıkla dağıtılan para enflasyonu körükler; benzin fiyatları ve geçim sıkıntısı karşısında Cumhuriyetçilerin söyleyecek sözü kalmıyor.

Anketlerde Demokratlar Texas ve Ohio dahil umulmadık eyaletlerde potada; Temsilciler Meclisi neredeyse cepte görülürken Senato da menzile girdi. Trump'ın sonuçları tanımama ihtimaline karşı programın güvencesi sistemin dağınıklığı: her eyaletin ayrı seçim kurulu var, posta oyunu kısıtlama davaları sürüyor ama müdahale için onlarca bağımsız kuruma aynı anda dokunmak gerekiyor; 2020'de Georgia örneği veriliyor.

Borç duvarı her şeyi çerçeveliyor. Hazine verisi brüt borcu Ağustos 2026'da 40,05 trilyon dolar gösterdi, temmuz açığı 432,3 milyar dolardı; on yıl önce rakam 19,4 trilyondu. Faiz giderleri önce Pentagon ödeneğini, sonra Medicare harcamalarını geride bıraktı. Demokrat bir Kongre bütçeleri rehin almaya başlarsa Amerika, vadesi gelen tahvillerin ödenmediği haftalara girebilir; Türkiye'ye kadar uzanan borçlanma maliyetini belirleyen kredi tesisatı donar.

Kapanış Hürmüz ve İsrail üzerinden yapılıyor. Savaş öncesi açık su olan boğaz İran kontrolünde aksatılabilir hale geldi; program seçim öncesi 120-130 dolara varan petrol sıçramasını ciddi risk sayıyor. Boğazı kabul edilebilir maliyetle tutacak bir kara harekâtı mümkün değil, anlaşma zorunlu ama meyvesi ara seçimlerden sonra olgunlaşır. Arap listelerin kilit olduğu 53'e 53 bölünmüş İsrail parlamentosu ve Körfez ülkelerinin ihracatı kaçırıp kendi güvenlik paktlarını imzaladığı Amerikasz bir dünyaya hazırlık, bölgenin seçim sonrası penceresini kuruyor.