Rekor mu Balon mu: Yapay Zeka Coşkusu Borsayı İkiye Böldü

Ekim ayına girerken Amerikan borsasında hava bayram yeri gibiydi: S&P 500 yüzde 1,8, teknoloji ağırlıklı Nasdaq yüzde 2,6 yükselerek yeni rekorlar kırdı. Investopedia'nın 7 Ekim günlüğüne göre bu rallinin motoru yapay zeka bağlantılı bilançolar ve veri merkezi inşaatlarının elektrik talebiydi. Bana kalırsa kalabalık bir çarşıda herkesin aynı tezgaha koşması gibi bir şeydi.

Pastanın en büyük dilimi Nvidia'nın önündeydi: şirketin değeri 5,8 trilyon dolara dayanmış, 6 trilyon dolarlık eşik konuşulmaya başlanmıştı. Yılbaşından bu yana yüzde 30'a yakın yükselen hisse, dünyanın en değerli şirketi unvanını taşıyordu. Yani tek bir çip üreticisi, koca bir ülke ekonomisi büyüklüğünde bir değere ulaşmıştı.

Bu iştahın arkasında somut bir inşaat dalgası var: tahminler, 2025-2032 arasında Amerikan veri merkezi ve yapay zeka altyapısına toplam 10,3 trilyon dolar yatırım yapılacağını söylüyor. Ekonomistler, bu harcamayı haklı çıkaracak yıllık gelir ihtiyacını yaklaşık 3,55 trilyon dolar olarak hesaplıyor. Rakamı şöyle düşün: her yıl sıfırdan birkaç dev şirket yaratacak kadar satış gerekiyor.

8 Ekim sarsıntısı

Sonra 8 Ekim geldi ve hava bir anda döndü. Financial Times'ın OpenAI belgelerine dayandırdığı haber, şirketin yıllıklandırılmış gelirinin daha önce işaret edilenden 20 milyar dolar geride olduğunu yazdı. Investopedia'nın 8 Ekim günlüğüne göre Nasdaq yüzde 1,3, S&P 500 yüzde yarım düştü. Bence bu, koca bir düğünde orkestranın bir anda susması gibiydi.

Düşüşün faturası ağırdı: yazılım ve hizmet hisselerinden yaklaşık 1 trilyon dolar silindi. Reuters'ın aktardığına göre satış dalgası tek güne sığmadı, haftanın geneline yayılan bir dalgalanmanın parçasıydı. Yapay zekanın işleri elinden alacağı korkusu, yazılım şirketlerini ayrıca vurdu.

İşin en tuhaf yanı doların haliydi: normalde borsa düşerken yatırımcı dolara sığınır ve dolar güçlenir. O gün ise teknoloji hisseleriyle birlikte dolar da zayıfladı. Piyasa yorumcuları bunu sıra dışı bir tepki olarak kayda geçirdi. Bana kalırsa can yeleğinin de su alması gibi bir şeydi; güvenli liman o gün güvenli değildi.

Faiz, işler ve Fed ikilemi

Bu sırada faiz tarafında da sular ısınıyordu: 10 yıllık Amerikan tahvilinin faizi 7 Ekim'de yüzde 5,37'ye dokunarak 24 yılın zirvesini gördü, sonra bir ihale sonrası 5,29'a çekildi. Iran savaşı korkusu, yapay zekanın büyüme umudu ve kabaran kamu borcu, faizdeki tırmanışın sayılan nedenleriydi. Faiz yükselince borsanın işi zorlaşır; bu, dükkan kirasıyla tezgah kazancı arasındaki çekişmeye benzer.

İş tarafında tablo karışık: Meta yüzlerce kişiyi işten çıkarırken odağını yapay zekaya kaydırdığını duyurdu; derlenen veriler 55 binden fazla yapay zeka bağlantılı iş kaybına işaret ediyor. LinkedIn'de geniş yer bulan Meta haberi, şirketlerin iyimserlikle kemer sıkmayı aynı anda yaptığını gösteriyor. Yapay zeka bir yandan iş açıyor, bir yandan koltuk kapatıyor.

Merkez bankasının işi ise en zor olanı: gümrük vergilerinin körüklediği enflasyonla yumuşayan işgücü piyasası aynı anda yaşanırsa Fed iki ateş arasında kalır. Piyasa nabzı, 2026 için iki adet çeyrek puanlık faiz indirimi beklentisini yansıtıyor; Nvidia gibi çiplerin başrolde olduğu bu haftada faiz kulisleri de yakından izlendi. Bence Fed'in hali, iki çocuğu aynı anda sakinleştirmeye çalışan ebeveye benziyor.

Peki balon mu değil mi? Benim terazim şöyle: inşaatlar gerçek, elektrik sayaçları dönüyor, kapanmış para turları ortada. Ama 3,55 trilyon dolarlık yıllık gelir sorusu da masada duruyor. Gözüm, ilk gigavatların fiilen çalışıp çalışmadığında olacak; ışıklar yanarsa coşku haklı çıkar, yanmazsa hesap yeniden yapılır.