Project Vault: Amerika Mineral Stoku Kuruyor Ama Asıl Sorun Rafineride

Project Vault, Trump yönetiminin şubat ayında duyurduğu ve kritik mineraller için stratejik bir rezerv kurmayı hedefleyen program. Basında yer alan bilgilere göre program yaklaşık 12 milyar dolarlık bir çerçeve ile başlatıldı ve İçişleri Bakanlığının kritik listesinde yer alan 50'den fazla minerali kapsayabiliyor. Zeihan, izleyiciden gelen soru üzerine bu girişimi değerlendiriyor ve ilk tepkisinin olumlu olduğunu söylüyor.

Nadir toprak elementleri, kamuoyunda en çok konuşulan kalem olsa da listenin yalnızca küçük bir parçası. Galyum, lityum, kobalt ve benzeri birçok malzeme de programın kapsamına giriyor. Zeihan, bu malzemelerin büyük bölümünün ana madenin değil, yan ürün olarak ortaya çıktığını hatırlatıyor; gümüş madeninin atığı nadir toprak bakımından zengin olabiliyor, alüminyum izabesinin yan akışından galyum elde edilebiliyor.

Programın pratikte yaptığı şey, bu tür madencilik atıklarını ve konsantreleri satın alıp Amerika'ya getirerek stoklamak. Zeihan bunun kulağa etkileyici geldiğini, ancak madencilik atığı için ayrılan birkaç milyar doların ölçeğinin sınırlı olduğunu belirtiyor. Ona göre atığı toplamak iyi bir niyet göstergesi, fakat stratejik bağımsızlık getirmiyor.

Videodaki ana iddia, dünyadaki kritik malzeme işlemenin ortalama yüzde 70'inin Çin'de yapılması. Yani cevher bir yerden çıkarılsa bile saflaştırma, ayrıştırma ve metal üretimi aşamalarının neredeyse tamamı Çin tesislerinden geçiyor. Bu tablo içinde stok kurmak, zincirin en zayıf halkasını güçlendirmiyor.

Zeihan'ın en sert eleştirisi burada devreye giriyor: ona göre akıllıca adım atığı satın almak değil, işleme tesisini inşa etmek. Çin tedariki kestiğinde ya da başka bir kesinti yaşandığında, stoklanan atığın yine işlenmek üzere Çin'e gönderilmesi gerekecek. Rafine edilmiş metal stoku bile aynı duvara çarpıyor, çünkü rafine işi de Çin'de yapılıyor.

Ham madde bulmanın ise sanıldığı kadar zor olmadığı savunuluyor. Dünyanın birçok yerinde bu mineralleri içeren cevher mevcut ve programın stokları doldurmaya başladığı belirtiliyor. Yani darboğaz yerin altında değil, yerin üstündeki sanayi kapasitesinde.

Çin dışı bir tedarik sistemi kurmak isteyen Washington'un odaklanması gereken üç ülke sayılıyor: Kanada, Avustralya ve Brezilya. Üçü de güçlü madencilik sektörlerine sahip ve jeolojik olarak kritik malzemeler açısından zengin. Zeihan bu noktada diplomatik üsluba dağiniyor ve bu ülkelere yönelik sert söylemlerin işi zorlaştırdığını ima ediyor.

Kanada ile ilişkilerde eyalet şakaları, Avustralya'ya yönelik yakışıksız ifadeler ve Brezilya ile 1970'lerden bu yana en gergin dönem, videoda eleştirilen başlıklar arasında. Madencilik ortaklığı arayan bir ülkenin, maden sahibi müttefiklerini küstürmemesi gerektiği mesajı veriliyor.

Sonuç olarak Project Vault, doğru yönde atılmış küçük bir adım diye niteleniyor. Ancak diplomasi ve yerli işleme yatırımı olmadan programın toplam etkisinin yuvarlama hatası düzeyinde kalacağı, Çin bağımlılığını kırmayacağı savunuluyor. Zeihan, daha büyük adımların atılmasını beklediğini söyleyerek videoyu kapatıyor.