Her Şey Çöküş Diyor Ama Hisseler Neden Hâlâ Yükseliyor

Piyasa ekranlarında her şey alarm verirken endekslerin rekor kırması ilk bakışta inanılmaz görünüyor, ancak bu çelişkinin arkasında sağlam bir kâr dinamiği yatıyor. S&P 500 üçüncü çeyrekte yaklaşık yüzde 2 yükselirken Nasdaq yeni zirveler gördü. Bu tablo Reuters haber merkezinin 1 Ekim tarihli tahvil analizinde aktarılan yüzde 5,342 seviyesiyle birebir örtüşüyor ve söz konusu oran son 24 yılın en yüksek 10 yıllık getirisi olarak kayda geçti. Çeyreklik bazda 85 baz puanı aşan artış son 50 yılın en sert hareketlerinden biri oldu ve tahvil baskısı hisse değerlemelerini doğrudan sıkıştırdı.

Yüksek uzun vadeli faiz yalnızca ekranlardaki bir rakam değil, konut kredisinden şirket borçlanmasına kadar bütün finansman maliyetlerini yukarı itiyor. Güvenli liman yüzde 5 üzeri getiri sunarken 30-40 F/K ile işlem gören büyüme hisselerinin işi belirgin şekilde zorlaşıyor. Enerji tarafında ise 247WallSt cephesinin Ekim başı analizinde vurguladığı üzere Brent petrolünün 100 doların üzerine çıkması, üçüncü uçak gemisinin bölgeye hareketi ve Çin rafinerilerinin yakıt ihracatını iptal etmesiyle jeopolitik risk primini artırdı. Taşımacılık, plastik ve tarım maliyetleri üzerinden enerji maliyeti enflasyonu besliyor.

Tahvil ve Petrol Neden Piyasayı Sıkıştırıyor

Enflasyon cephesinde Ağustos ayı PCE verisi aylık yüzde 0,3 ile yüzde 0,4 olan beklentinin altında kalırken çekirdek gösterge aylık yüzde 0,2 ve yıllık yüzde 3 olarak ölçüldü. Buna rağmen Fed hedefi olan yüzde 2 seviyesine olan mesafe korunuyor. CNBC kaynaklı Eylül kararı analizine göre Fed politika faizini yüzde 3,75-4 aralığına yükseltti ve üç yılda ilk artırıma 12-0 oybirliğiyle imza atarak bir artırım sinyali daha verdi. Ayrıca Reuters politika ekibinin projeksiyon haberinde işaret edildiği gibi yetkililer yıl sonuna kadar bir artırım daha öngörüyor ve yüzde 2 enflasyon hedefine dönüş takvimi öteleniyor. Ekim ayı artırım olasılığı yüzde 70 seviyesinden yüzde 41,5 civarına gerilerken faiz belirsizliği sürüyor.

Direncin asıl kaynağı ise şirket kârlarında saklı ve bu nokta bütün korku başlıklarını gölgede bırakıyor. 2026 için yüzde 35 civarında beklenen kâr büyümesi 2021 sonrası en güçlü performansa işaret ederken ikinci çeyrekte yüzde 53,7 gibi olağanüstü bir artış kaydedildi. FactSet veri ekibinin Ağustos güncellemesinde belirttiği üzere S&P 500 şirketlerinin yüzde 86 gibi büyük bir kısmı pozitif sürpriz yaptı ve yüzde 29,2 sürpriz büyüklüğü 2008 sonrası rekor olarak kayda geçti. Yıl başında 22 civarında olan ileri dönük F/K oranının endeks yüzde 12 yükselmesine rağmen 19,2 seviyesine inmesi kâr büyümesi sayesinde değerlemenin bir miktar rahatladığını gösteriyor.

Kârlar ve Yapay Zekâ Neden Direnci Açıklıyor

Yapay zekâ harcamaları piyasayı taşıyan ikinci büyük sütun olarak öne çıkıyor ve ölçek her geçen çeyrekte büyüyor. Beş büyük hiperscaler şirketin 2026 yılında 800 milyar doların üzerinde harcama yapması ve 2027 için 1,1 trilyon dolara yaklaşılması bekleniyor. Goldman Sachs araştırma biriminin küresel yatırım raporunda hesapladığı üzere yapay zekâya yönelik toplam küresel yatırım 2026 yılında 1 trilyon doları aşarken yalnızca ABD payı 581 milyar dolar düzeyinde bulunuyor. Bu projeksiyonların tamamı goldmansachs.com adresinde yayımlanan küresel yatırım analizinde ayrıntılı tablolarla belgelenmiştir ve veri merkezi inşaatından çip üretimine kadar uzanan zinciri sayısallaştırmaktadır. Veri merkezi inşaatı, çip üretimi, sunucu tedariki, enerji altyapısı ve soğutma sistemleri üzerinden yapay zekâ yatırımları geniş bir tedarik zincirine kazanç taşıyor.

Endeks güçlü görünse de yüzeyin altında tablo oldukça dengesiz ve seçici bir yükseliş yaşanıyor. S&P 500 şirketlerinin yaklaşık yüzde 40 kadarı yılbaşından bu yana ekside seyrederken dörtte biri yüzde 10 üzeri kayıp yaşadı. Interactive Brokers eğitim platformunda aktarılan Goldman Sachs stratejisti Ben Snider değerlendirmesine göre piyasa genişliği dot-com döneminden beri en dar seviyeye indi ve medyan hisse zirvesinden yüzde 13 aşağıda bulunuyor. Bu darlık ölçümünün yöntemi ve tarihsel karşılaştırması interactivebrokers.com platformunda yayımlanan piyasa notunda grafiklerle desteklenmektedir ve mevcut yoğunlaşmanın boyutunu net biçimde ortaya koymaktadır. Piyasa değerinin yarısından fazlasının yapay zekâ ve bağlantılı alanlarda toplanması piyasa genişliği riskini büyütüyor.

Darlık ve Dört Senaryo Ne Anlatıyor

Dört farklı gelecek senaryosu portföy tasarımı için pratik bir çerçeve sunuyor ve tek tahmine bel bağlamayı engelliyor. Yapay zekâ coşkusunun sürdüğü genişleme ortamında geniş hisse pozisyonu öne çıkarken yapışkan enflasyon ve yüksek petrol döneminde değer, temettü ve çeşitlendirme daha fazla anlam kazanıyor. Resesyon koşullarında yüksek kaliteli tahvil ve nakit ani bir şekilde çok değerli hale gelirken sert düşüş senaryosu uzun vadeli birikimci için korku yerine fırsat üretiyor. 1980 sonrası yılda ortalama yüzde 14 civarı geri çekilmeye rağmen yıllık ortalama yüzde 13 getiri sağlanması senaryo planlaması yaklaşımını haklı çıkarıyor.

Tarihsel veriler düşüşlerin istisna değil yatırımın doğal parçası olduğunu açıkça gösteriyor. 1950 ile 2022 arasında yüzde 20 altındaki düzeltmelerin dip noktasından sonraki bir yılda ortalama yüzde 30 civarı getiri oluştu. Yüzde 20 üzeri ayı piyasalarında ise dip sonrası bir yıllık ortalama getiri yüzde 37 düzeyine ulaştı. S&P 500 endeksinin 1950'lerden beri yıllık yaklaşık yüzde 10 getiri üretmesi ve 2005-2025 döneminde yıllık yüzde 11 bileşik performans yakalaması kriz, savaş, petrol şoku ve banka iflaslarına rağmen gerçekleşti. Bu yüzden tarihsel getiri perspektifi panik satışlarına karşı güçlü bir panzehir sunuyor.

Dayanıklı Portföy Nasıl Kurulur

Birikim aşamasındaki yatırımcı için çözüm tahminden değil dayanıklı mimariden geçiyor. Çekirdek olarak geniş piyasa endekslerine yüzde 60-80 ayırmak, uluslararası hisse, küçük sermaye, değer ve temettü gibi çeşitlendiricilere yüzde 10-25 bırakmak mantıklı bir iskelet kuruyor. Tahvil ve nakit tarafına yaş, risk toleransı ve paraya erişim takvimine göre yüzde 10-30 ayırmak dalgalanmalara karşı nefes alanı bırakıyor. Tekil hisse seçimi ancak araştırma ve anlayış varsa düşünülmeli, portföyün gövdesi basitlik ve uyku konforu için ağırlıklı olarak ETF yapısında tutulmalıdır. Böylece çeşitlendirilmiş portföy tek bir makro tahmine mahkûm kalmıyor.

Emeklilik döneminde ise öncelik büyümeyi kovalamaktan çok düzenli nakit akışını ve tamponu garanti altına almaktır. Fidelity emeklilik planlama rehberinde vurgulandığı üzere enflasyon ve durgunluk senaryolarına karşı yeterli acil fon, kısa ve orta vadeli tahvil pozisyonu ve değer ağırlıklı hisse dağılımı kritik önem taşıyor. SCHD ve VTV gibi araçlar bu denge için sık kullanılıyor. Herkesin kendine sorması gereken üç soru vardır: yüzde 30 düşüşte fatura ödemek için satış gerekir mi, yüzde 30 yükselişte yeterince içeride miyim ve ana tahminim tamamen yanlışsa planım ayakta kalır mı. Bu sorulara dürüst yanıt vermek emeklilik tamponu oluşturmanın en pratik yoludur.