Yemen'de Aynı Ülkede Birkaç Savaş: Husiler, Ayrılıkçı Güney ve Bölgesel Güçlerin Gölgesi

Yemen'i tek cepheli bir iç savaş gibi düşünmek resmi bulanıklaştırıyor; Al Jazeera English videonun açılış tezini bu yüzden bilerek sert kuruyor: aynı ülkede birkaç savaş bir arada yürütülüyor. Kuzeyde ve batıda Husiler başkent Sana dahil geniş bir alanı, Kızıldeniz kıyı şeridini ve Hudeyde limanı üzerinden Babülmendep'e uzanan hattı tutuyor. Karşı tarafta ise uluslararası tanınırlığa sahip hükümet var ama bu yapı siyasal ve askeri açıdan tek bir ordu olmaktan çok, Islah bağlantılı unsurlar, Ali Abdullah Salih döneminden kalan komutanlık ağları ve birbirine güvenmeyen güneyli gruplardan oluşan bir koalisyon olarak anlatılıyor. Ülke bu yüzden yıllardır Husi karşıtı güçlerin kendi içinde de bölündüğü bir dengeyle ilerliyor.

Zeydi ağlardan devlet aygıtına: Husiler nasıl sertleşti

Husilerin bugünkü konumu uzun bir sertleşme zincirinin ürünü. Hareket 1990'larda kuzeydeki Zeydi toplumsal ağlardan doğdu ve 2004 ile 2010 arasında hükümetle yapılan altı savaş onu yerel bir muhalefetten cephe görmüş bir güce dönüştürdü. 2011 Arap Baharı sonrası tablo tersine döndü; yıllarca Husilerle savaşan eski Cumhurbaşkanı Ali Abdullah Salih bu kez onlarla ittifak kurdu ve birlikte 2014'te Sana ele geçirildi. İttifak uzun sürmedi; Husiler 2017'de Salih'i öldürdükten sonra onun yıllar içinde kurduğu idari mekanizmayı da içselleştirdi. Suudi Arabistan öncülüğündeki askeri müdahale 2015'te başladı ama on yıl sonra Husilerin varlığı sürüyor; video bunu artık yalnızca milis değil, vergi toplayan, yöneten ve kurum üreten bir devlet içinde devlet kurmalarıyla açıklıyor.

Bu kalıcılığın birkaç dayanağı var. Yemen aşiret yapısı genelde kalıcı sadakat üretmezken Husiler kurum, silah ve coğrafya avantajını bir arada tutuyor. İran desteği kapasiteyi güçlendiriyor ama hareketin kökleri Yemen içinde gösteriliyor ve son dönemde İsrail'in Gazze'deki savaşı karşısında takınılan pozisyon, haftalar boyunca milyonların sokağa çıktığı gösterilerle yeni bir seferberlik zemini yaratmış durumda. Bu siyasi ivme, askeri kapasiteyle birleşince Babülmendep'i aksatma potansiyelini daha inandırıcı kılıyor. Video, meselenin yalnızca dini veya dış destekle açıklanamayacağını, içeride birikmiş bir yönetim pratiği olduğunu özellikle vurguluyor.

Kağıt üstünde koalisyon: cephe neden parçalı kaldı

Karşı cephenin hikayesi daha kırılgan. Uluslararası tanınırlığa sahip hükümet 2022'de eski Cumhurbaşkanı Abdurabbu Mansur Hadi'nin yetkilerini sekiz üyeli Başkanlık Liderlik Konseyi'ne devretmesiyle yeniden kurgulandı ve başına Reşad el-Alimi geçti. Konsey, Husi karşıtı güçleri birleştirme iddiasıyla kuruldu ama içinde kuzeyli siyasetçiler, güneyli askeri liderler ve farklı ideolojik damarlar yan yana duruyor. Birleşik Arap Emirlikleri ise 2017'de Güney Geçiş Konseyi'ni kurarak kendi kanalını inşa etti; Abu Dabi Islah çizgisini ideolojik risk görürken konseyi hem bu etkiyi sınırlamak hem de güney kıyıları ve Babülmendep çevresinde deniz ve lojistik nüfuz elde etmek için destekledi. Riyad ise birleşik bir Yemen ve sınır güvenliğini önceleyen, Husilerle müzakere yolunu açık tutmaya çalışan bir çizgi izledi.

Bu ayrışma 2025 sonunda sahada patladı. 2 Aralık'ta BAE destekli Güney Geçiş Konseyi, ülkenin en büyük vilayeti ve petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 80'ini barındıran Hadramut ile Umman sınırındaki Mehra'ya doğru geniş bir taarruz başlattı. Konsey güçleri Seyun ve kıyıdaki Mukalla gibi merkezleri ele geçirip kısa sürede eski Güney Yemen'in sekiz vilayetinin neredeyse tamamında kontrol iddia etti; bazı tahminler nüfusun yoğun olduğu bölgelerin yüzde 90'ından fazlasının bu hatta geçtiğini yazdı. Petrol altyapısı Petromasila'nın üretimi durdurması, Hadramut'un ekonomik ağırlığını gösterdi. Konsey bunu kaçakçılık ve Husi ikmal hatlarını kesme gerekçesiyle savunsa da Riyad için mesele netti: Suudi sınırına bu kadar yakın bir ayrılıkçı genişleme ulusal güvenlikte kırmızı çizgiydi.

Kırmızı çizgi aşıldı: hava saldırıları ve çekilme

Riyad kırmızı çizgiyi önce diplomatik, sonra askeri adımlarla çevirdi. 25 Aralık'ta Suudi yönetimi konseye çekilme çağrısı yaptı, 26 Aralık'ta Hadramut'ta Vadi Nehb bölgesine hava saldırıları düzenlendi ve 29 Aralık'ta Mukalla limanına yönelik saldırıda BAE'den geldiği iddia edilen silah sevkiyatının hedef alındığı açıklandı. Yemen Başkanlık Konseyi BAE'ye 24 saat içinde çekilme çağrısı yapıp ortak savunma anlaşmasını feshetti ve 90 günlük olağanüstü hal ilan etti. BAE ise 2019'da büyük ölçüde çekilmiş olmasına rağmen sahada kalan terörle mücadele timlerini kendi isteğiyle çektiğini duyurdu. 2 Ocak 2026'da Suudi hava desteğiyle Vatan Kalkanı güçleri karşı taarruza geçti, 3-4 Ocak'ta Seyun ve Mukalla geri alındı, 7 Ocak'ta Aden'de kontrol hükümet güçlerine geçti. O gün Güney Geçiş Konseyi lideri Aydarus ez-Zübeydi Başkanlık Konseyi'nden çıkarıldı, vatana ihanetle suçlandı ve Somaliland'daki Berbera üzerinden BAE'ye kaçtığı iddia edildi. 9 Ocak'ta Riyad'dan konseyin feshi açıklaması geldi ama Aden'deki sözcüler bunun baskıyla alındığını söyleyip reddetti.

14 Ocak 2026 tarihli Al Jazeera haritası ve Sana Stratejik Araştırmalar Merkezi verilerine göre tablo üçlü bir kontrole oturuyor: Husiler kuzeybatıda ve başkentte, hükümet ise ülkenin büyük bölümünde hak iddia etse de güneyde ayrılıkçı kalıntılar sürüyor. Hükümet, Milli Direniş Güçleri dahil tüm Husi karşıtı silahlı yapıları orduya entegre etme sözü verdi fakat süreç henüz başlamadı. Suudi Arabistan güneyin geleceğini konuşmak için Riyad'da geniş bir diyalog konferansı planladığını açıkladı ama güven onarılmış değil. Stratejik açıdan tablo daha da hassas; Husi ilerlemesi ve Babülmendep yakınındaki adalar etrafındaki hareketlilik, Hürmüz Boğazı çevresindeki İran baskısıyla birleşince küresel petrol ve gemi trafiği için çifte daralma riski konuşuluyor. Husilerin Kasım 2023'ten beri Kızıldeniz'de İsrail bağlantılı gemilere yönelik saldırıları ve Gazze savaşı üzerinden kurdukları meşruiyet dili de bu denklemi büyütüyor. Video bu yüzden kapanışı tek bir cümleyle yapıyor: asıl başarısızlık yalnızca Husilerle savaşmamak değil, onlara karşı kurulan cephenin bir arada tutulamamasıydı.