Oracle'ın 900 Milyar Dolarlık Çöküşü: Yüzde 36'lık Sıçrayıştan 153 Milyar Dolar Borca

Eylül 2025'in o salı kapanışı, Oracle tarihine tek bir mumla yazıldı: hisse yüzde 36 sıçradı, piyasa değeri bir günde 244 milyar dolar ekleyerek 922 milyar dolara dayandı ve 81 yaşındaki Larry Ellison bir anlığına dünyanın en zengin insanı oldu. CNBC'nin aktardığına göre bu, şirketin 1992'den beri en iyi günüydü; tetikleyici ise bilanço değil, bir vaatti — OpenAI ile beş yıla yayılan yaklaşık 300 milyar dolarlık bilgi işlem sözleşmesi ve şirketin kalan performans yükümlülüklerinin (RPO — ileride faturalandırılacak sözleşmeli gelir) yüzde 359 artışla 455 milyar dolara fırlamasıydı. Wall Street o gün büyüyü sevdi, çünkü 15 yıldır yavaş temettü hissesi olarak görülen Oracle nihayet büyüme hikâyesi anlatıyordu.

Bu ani parıltıyı anlamak için 1977'ye dönmek gerekiyor. Larry Ellison ve iki ortağı yaklaşık 2 bin dolar sermayeyle yola çıkarken, IBM araştırmacısı Edgar Codd'un 1970'te yayımladığı ilişkisel veritabanı makalesi (relational model — veriyi tablolar arası ilişkilerle tutma fikri) rafta bekliyordu. IBM fikre sahipti ama yavaştı; Oracle 1979'da ilk ticari ilişkisel veritabanını piyasaya sürdü ve yıllarca rakipsiz kaldı. Tıpkı bir şehrin su şebekesi gibi, veritabanı da görünmez ama vazgeçilmezdi: banka bakiyeleri, uçak rezervasyonları, hasta dosyaları bir kez Oracle'a bağlanınca taşınması yıllar sürer ve yüz milyonlarca dolara mal olur; kesinti riski ise her taşınmayı kumar yapardı.

Oracle bu yapışkanlığı fiyata çevirdi. Lisans bedeline ek olarak müşteriler her yıl lisansın yaklaşık yüzde 22'sini destek ücreti olarak ödedi; kabaca beş yılda yazılımın bedeli ikinci kez ödenmiş oluyordu ve faturalar hiç durmuyordu. Az şirket bu kadar yüksek marjla çalışabildi, Oracle da nakit makinesine dönüştü. Burada ilk katman tamamlanıyor: videonun anlattığı çekirdek bu; ikinci katman ise neden bu kadar kârlı olduğu — korku ekonomisi. Teknoloji seçicisi için Oracle'ı seçmek, toplantıda en güvenli cümleydi: herkes zaten Oracle kullanırken başarısızlık sektörün suçu olur, bilinmeyen bir girişim seçip başarısız olursan suç senin olurdu.

Güvenli seçim, satın alma iştahını büyüttü. 2005'te 18 ay süren çekişme sonrası PeopleSoft 10,3 milyar dolara, aynı yıl Siebel 5,85 milyar dolara alındı; ardından Hyperion, BEA ve Sun Microsystems geldi — yalnızca bu beş işlem 35 milyar doları aştı, 2022'de sağlık yazılımı Cerner için ödenen 28,3 milyar dolar ise şirket tarihinin en büyük satın alması oldu. Formül hep aynıydı: rakibi al, müşterisini Oracle destek sözleşmesine taşı, nakdi topla. Bu makine, Larry Ellison'ın 37 yıl CEO, 2014 sonrası başkan ve baş teknoloji sorumlusu olarak ve yaklaşık yüzde 40 hisseyle yönettiği kişisel bir imparatorlukta çalışıyordu; 300 milyon dolara Hawaii'de Lanai Adası'nın yüzde 98'ini alması, yat yarışları ve spor takımları bu merkezileşmenin simgesiydi — büyük ve kişisel kararlar, doğruyken dahi, yanlışken yıkıcı olur.

Bulutu Küçümsemenin Bedeli: Yüzde 3'ün Hikâyesi

Bu satın alma kası, satın alamadığı dalgayı ıskalattı. 2006'da Amazon küçük bir hizmet duyurdu: AWS (Amazon Web Services — saatlik kiralanan bilgi işlem). Model basitti: pahalı sunucu ve lisansı peşin almak yerine gücü saatlik kirala; bu, toplu satış ve sonsuz sadakat üzerine kurulu Oracle mantığına doğrudan tehditti. Ellison 2008'de bulutu kamuya açık biçimde pazarlama söylemi diye küçümsedi; Oracle ciddi bir altyapı bulutu (IaaS — Infrastructure as a Service, altyapının hizmet olarak sunulması) ise ancak 2018'de sunabildi. O sırada Amazon, Microsoft ve Google küresel bulut altyapısının yaklaşık üçte ikisini kontrol ediyordu. Synergy Research'ün 2025 ikinci çeyrek verisi tabloyu netleştiriyor: küresel harcama 99 milyar dolara ulaşmışken pazarın yüzde 63'ü üç büyükte, Oracle ise çeyreklerdir yüzde 3'te çakılıydı; Haziran 2025'te açıklanan 6,7 milyar dolarlık bulut geliri (yıllık yüzde 27 artış) büyük resimde küçük bir dilimdi.

Pazar payı kadar müşteri duygusu da aşındı. Oracle lisans denetim ekiplerini uyum kontrolünden çok satış tekniği gibi gören müşteriler, 2023'te Java fiyatlamasının kullanıcı başına modelden şirket geneli çalışan sayısına dönmesiyle bazı faturalarda iki ila beş kat artış öngören Gartner analizleriyle karşılaştı. Cerner tarafında ise tablo daha sertti: ABD Gazi İşleri Bakanlığı, kesintiler ve hasta güvenliği endişeleri nedeniyle 2023'te devreye almayı durdurdu; on milyonlarca gazinin sağlık kaydını dönüştürmesi beklenen sistem, Washington'da manşetlere taşındı ve Oracle Health yöneticileri için mahkeme celplerine kadar uzandı. Bu örnekler, teknoloji terimini gündelik dille açma kuralını hatırlatıyor: denetim ya da lisans değil, güven erozyonu. Seçenek çoğalınca müşteriler kullandı. 2024'e gelindiğinde Oracle, kendi veritabanını Microsoft, Google ve Amazon veri merkezleri içinde çalıştırmayı kabul etti — çünkü müşteriler seçim yapmayı reddediyordu. Dün sadakat talep eden şirket, bugün rakiplerinin binalarında kiracı olmayı rica ediyordu. Analoji burada işe yarar: tıpkı yıllarca tek köprüden geçiş ücreti toplayan bir işletmenin, halk yeni yollar açınca köprüsünü başkalarının arazisine taşımak zorunda kalması gibi. Bu, çöküşün bilançodan önce zihniyette başladığını gösterir; borç sadece faturanın tahsilatıydı.

Stargate Kumarhanesi: 300 Milyar Dolarlık Tek Müşteri

O zayıflık, 2025'te cazip bir kumarla buluştu. Ocak 2025'te Beyaz Saray'da Ellison, OpenAI'den Sam Altman ve SoftBank'ten Masayoshi Son ile 500 milyar dolara kadar çıkabilecek Stargate adlı yapay zekâ veri merkezi planını açıkladı; inşa ve işletmenin çoğunu Oracle üstlenecekti. Eylül 2025'te RPO'nun 455 milyar dolara sıçraması ve bunun ana iticisinin 2027'den itibaren başlayacak beş yıllık 300 milyar dolarlık OpenAI sözleşmesi olduğunun ortaya çıkması, Ellison'ın servetine bir günde yaklaşık 100 milyar dolar ekledi. Ancak RPO nakit değildir (Remaining Performance Obligations — sözleşmeli ama henüz tahsil edilmemiş gelir); Oracle bu kapasiteyi önce inşa etmek zorundaydı: arazi, enerji, bina ve özellikle Nvidia hızlandırıcıları yıllar önceden ödenecekti.

Ölçek, rakamla anlatınca ürkütücü. Anlaşmanın yaklaşık 4,5 gigavat enerji gerektirdiği konuşuluyor; her bir gigavat kabaca 750 bin haneyi besleyecek kadar güç demek, yani Oracle birkaç şehri doyuracak kadar elektriği barındıran bilgisayar kentleri kurmayı taahhüt etti — üstelik şebeke bağlantısı, trafo ve soğutma ekipmanında teslim sürelerinin yıllara uzadığı bir ülkede. Üstüne çip eskimesi ekleniyor: veri merkezi maliyetinin büyük kısmı Nvidia işlemcilerde ve her yıl yeni nesil geliyor; bir önceki nesille dolu bir kampüs, borcu bitmeden değer kaybediyor. Çözüm borç oldu: Eylül 2025'te 18 milyar dolar tahvil satışı, Michigan'daki tek bir OpenAI bağlantılı kampüs için 16 milyar dolarlık finansman paketi; toplam borç bir yılda yaklaşık yüzde 60 artarak 153 milyar dolara, net borç nakit düşüldükten sonra 88 milyar dolara çıktı, 55 milyar dolardan fazla sermaye harcaması ise bir zamanlar temettüye giden serbest nakdi yuttu.

Piyasa Neden Geç Uyandı?

Endişe verici yoğunlaşma, rakamların içinde gizli. Şirketin birikmiş iş yükü 664 milyar dolar olarak telaffuz edilirken bunun 300 milyarı tek bir müşteriden, tek bir sözleşmeden geliyor — neredeyse yarısı. OpenAI ise sekiz yıla yayılan yaklaşık 1,4 trilyon dolarlık bilgi işlem taahhüdünü birden çok sağlayıcıyla imzalarken yıllık geliri on milyarlar seviyesinde kalıyor; aradaki makas, sürdürülebilir mi sorusunu finans çevrelerinde yüksek sesle sorduruyor. 2025 sonunda hisse zirvedeyken kredi piyasası sessizce Oracle tahvillerine karşı temerrüt sigortası (CDS — Credit Default Swap, borcun ödenmeme riskine karşı sigorta) fiyatını yükseltiyor ve notu çöp seviyesinin bir tık üstünde tutuyordu; bu tip tek müşteriye yaslı borçla büyüme, geçmiş telekom balonlarını hatırlatan bir örüntü olarak raporlara girmiş ama iyimserlikte görmezden gelinmişti.

Nisan 2026'da Wall Street Journal, OpenAI'ın kullanıcı ve gelir hedeflerini ıskaladığını, finans direktörünün içeride gelir yeterince hızlı büyümezse bilgi işlem taahhütlerini ödemekte zorlanabileceği uyarısı yaptığını yazdı; temmuzda Oracle hissesi 14 ayın en düşüğüne geriledi, bazı işlemciler 300 milyar dolarlık anlaşmayı açıkça varlık değil yük olarak niteledi. O tarihten beri OpenAI halka arzını en erken 2027'ye erteledi ve eylülde 1,2 trilyon dolarlık yeni kaynak arayışı haberi gelir gelmez Oracle hissesi bir günde yüzde 6 sıçradı — tablo net: Oracle artık yazılım şirketi gibi değil, bir girişimin fon bulma yeteneğine endeksli bir bahis gibi fiyatlanıyor. SEC'e sunulan Haziran 2026 bilançosu ise ikili resmi doğruluyor: dördüncü çeyrek gelir 19,2 milyar dolar (yıllık yüzde 21 artış), bulut altyapısı 5,8 milyar dolarla yüzde 93 büyümüş, RPO bir çeyrekte 85 milyar ekleyerek 638 milyar dolara çıkmış; talep gerçek, soru bedelin değip değmediği.

Üç Yol, Bir Gerçek: Eski Tekel Bitti

Peki buradan nereye? Metnin sunduğu üç patika, rakamlarla birlikte okunmalı. İyimser senaryoda OpenAI para toplamaya devam eder, faturaları öder, Oracle yapay zekâ ekonomisinin fiziksel omurgasını elinde tutan az şirketten biri olur ve bugün pahalı görünen borç geriye dönük akıllıca görünür. Kötü senaryoda OpenAI yavaşlar, yeniden pazarlık ister ya da erteler; veri merkezleri boş kalır ama faiz ödemeleri kalır, Oracle hisse satarak seyrelir, varlık satar ya da maliyet kısar — nitekim nakdi korumak için bazı işten çıkarmalar zaten raporlandı. Üçüncü ve belki en sinsi yol, riski dağıtmak için daha çok yapay zekâ müşterisi bulmak ama eski veritabanı işinin sunduğu yüksek marjların çok altında çalışmak; o eski iş ise tam da Postgres gibi açık kaynaklar ve bulut sağlayıcılarının ürünleriyle her çeyrek biraz daha aşınıyor. Ellison için kişisel düğüm de cabası: yaklaşık yüzde 40 hisseyle satması güven sarsar, satmaması servetini dalgalara bırakır. Açık olan şu: 40 yıl fiyat artırabilen tekel bitti; yeni Oracle'ın hız, teslimat ve henüz sahip olmadığı nakitle yarışması gerekiyor.