Seçim Öncesi Seferberlik Korkusu: Genç Ruslar Yeniden Gürcistan Yolunda

Aylarca süren fısıltı bu hafta sonu yapılacak parlamento seçimlerine kilitlendi. DW'nin kaydı, Rusya'da hükümetin seçimlerden hemen sonra Ukrayna savaşı için yeni bir kitlesel seferberlik ilan edebileceği yönündeki yaygın beklenti nedeniyle bazı genç erkeklerin şimdiden komşu Gürcistan'a doğru yola çıktığını aktarıyor. Penza'da askerlik şubesine götürülen bir aracı durdurmaya çalışan iki kadının görüntüleri son aylarda sıklaşan manzaralardan biri olarak veriliyor. Kremlin iddiaları reddedip Devlet Başkanı Vladimir Putin söylentileri bütünüyle saçma diye nitelese de, 2022'deki kısmi seferberliğin hafızası bu inkara olan inancı zayıflatıyor.

Penza'dan Batum'a — üniversiteyi bırakan Alex'in kararı

Batum'da kimliğini gizli tutan Alex, üniversiteyi bırakıp ülkeyi terk ettiğini anlatıyor. Aktardığına göre askerlik şubesinden gelenler veya cepheden dönenler düzenli olarak üniversiteye gelip öğrencileri ikna etmeye çalışıyordu. Eğitimini tamamlamak için kalsaydı ülkeden çıkışın kapanabileceğini düşündüğünü, böyle bir siyasi liderlikle ve işlenen ağır suçlarla aynı ülkede yaşayamayacağını söylüyor. DW'nin görüştüğü gençler arasında bu duygu yalnız değil; videoda askere alınma korkusunun sadece cepheden değil, okullara kadar uzanan baskıdan da beslendiği vurgulanıyor.

Gürcistan'ın neden profilesi net. Ülke Rusya ile 920 kilometrelik kara sınırını paylaşıyor, Rus vatandaşları vizesiz giriş yapıp 12 aya kadar kalabiliyor ve kara yoluyla geçiş uçak kadar hızlı iz bırakmıyor. DW'nin örneğinde olduğu gibi yürüyerek veya araçla Upper Lars üzerinden geçmek mümkün. 2022'deki seferberlik dalgasında on binlerce kişi aynı güzergahı kullanmıştı; Reuters ve Guardian o günlerde sınırda 48 saate varan beklemeler ve kilometrelerce araç kuyruğu bildirmişti. Tiflis'te kalıp IT hizmetleri şirketi kuran Alexander gibi örnekler ise 2023'te ailesini yanına aldıktan sonra Moskova'daki sürekli bir şey olacak hissinin yerini daha sakin bir hayata bıraktığını, ama uzun vadeli plan yapmamayı öğrendiğini söylüyor.

Elektronik celp, kapatılan Avrupa ve yeni caydırıcılık

Batum'daki sivil toplum koordinatörüne göre savaş mağdurlarına destek veren ağlar için de tablo değişti. Gürcistan ve Ermenistan hala başlıca yönler, Kazakistan ve Sırbistan da alternatifler arasında, fakat Avrupa'daki yerleştirme programları kademeli olarak daraltıldığı için seçenekler azaldı. Şimdilik Gürcistan'a akın 2022 ölçeğinde değil, fakat seçim sonrası karar bu dengeyi hızla değiştirebilir. Politico'nun aktardığı veriler geçen hafta Upper Lars üzerinden 113 binden fazla çıkışın görüldüğünü ve bunun artış eğilimine işaret ettiğini yazıyor.

Güveni aşındıran nokta söylemin kendisi. Chatham House Rusya ve Avrasya Programı'ndan Natalia Kovaleva, insanların inanmamasını 2022 deneyimine bağlıyor: kısmi seferberlikten günler önce Devlet Duması Savunma Komitesi Başkanı dahil yetkililer genel seferberlik olmayacak güvencesi vermiş, ardından 300 bin kişilik çağrı gelmişti. Putin'in bu ay başında bugün itibarıyla ihtiyaç yok şeklindeki ifadesi de yarın değişebilir algısını güçlendiriyor. Meduza ve Politico'nun derlediği üzere benzer inkarlar seçim öncesi dönemde Birleşmiş Milletler temsilcisi ve Kremlin sözcüsü tarafından da tekrarlandı, fakat sahadaki baskı algısı bu sözleri zayıflatıyor.

2022'ye göre en büyük fark hukuki altyapı. Mart ayında kabul edilen düzenlemeyle elektronik celpler zorunlu hale geldi, 2023'te başlatılıp 2025'te ülke geneline yayılan sistem çağrının ver ver verilmez yürürlüğe girmesini ve sınır hizmetlerine otomatik bildirim ile yurt dışı yasağını tetikliyor. Buna ek olarak kredi başvurusu, taşınmaz alım satımı ve sürücü belgesi gibi alanlarda ek yaptırımlar öngörülüyor. Temmuz ayında Ulusal Muhafızlar için seferberlik dönemi tehlikelerine karşı hazırlık kararnamesi ve bazı bölgelerde erkek personel sayısını ekime kadar yüzde 10-15 azaltma talimatı haberleri de hazırlık işaretleri arasında sayılıyor. Bu yapı, 2022'de imzaya dayalı kağıt celp nedeniyle oluşan ve yaklaşık bir milyon kişinin hızla çıkışına imkan veren boşluğu kapatmayı amaçlıyor.

Savaşın toplumsallaşması da kararı hızlandırıyor. Kovaleva'ya göre 2026'da Ukrayna'nın petrol rafinerileri ve kritik altyapıya yönelik insansız hava aracı saldırıları savaşı sınır bölgelerinin ötesinde gündelik hayata taşıdı, akaryakıt sıkışıklığı ve enflasyon baskısı arttı, rafinerilerin korunması yükü şirketlere bırakıldı. Cephede ise bağımsız gözlemciler insan gücü açığına işaret ediyor, Kremlin'in yıl için 409 bin sözleşmeli asker hedefi konuşuluyor ve üniversiteler üzerinden dolaylı baskı ile Penza örneğindeki gibi sokakta çevirme gibi daha zorlayıcı yöntemlerin arttığı aktarılıyor. Bu nedenle gönüllülüğe dayalı mali teşviklerin yerini kademeli olarak zorlamanın alması, seçim sonrası ilan olsun olmasın baskının süreceği beklentisini güçlendiriyor.