Trump'tan Suudi Hattı İddiası: Saldırının Ardında Muhtemelen İran Var

SAMAA TV'nin kısa bülteni Donald Trump'ın 11-12 Eylül tarihlerinde Suudi Arabistan'ın Doğu-Batı ham petrol hattı Petroline'a yönelik saldırıya dair sözleriyle açılıyor. Trump, saldırıda muhtemelen İran'ın dahli olduğunu söylüyor, Suudi Veliaht Prens'in çok yakın dostu olduğunu ekliyor ve her şeyin yoluna gireceği mesajını veriyor. Görüntüde yeni bir hasar incelemesi yok, açıklama Washington'da yapılan bir söyleşi sırasında dile getiriliyor.

Hattın neden önemli olduğu ayrı bir paragrafı hak ediyor. Petroline doğudaki Abkayk sahasından başlayıp Arap Yarımadası'nı kat ederek Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu limanına ulaşan yaklaşık 1200 kilometrelik bir güzergâh. 1980'lerde Hürmüz Boğazı çevresindeki tanker savaşları sırasında alternatif ihracat yolu olarak inşa edildi, normal işletmede 2018'de günde yaklaşık 5 milyon varil taşıyordu. Paralel gaz sıvısı hatlarının ham petrole dönüştürülmesiyle Riyad'ın beyanına göre tam kapasite 2026'da 7 milyon varile yükseldi, ancak bu ölçekte kesintisiz akış nadiren sınandı.

Trump söyleşide takvim de veriyor: İran ile savaşın ara seçimlerden sonra biteceğini, hatta çok yakında sona ereceğini savunuyor. Husilerin Amerika Birleşik Devletleri ile savaşmak istemediğini, iyi ilişki kurulabileceğini öne sürüyor. Bu iddialar için bültende bir harekât planı, ateşkes metni veya takvim belgesi gösterilmiyor; Beyaz Saray'ın resmi kanallarında da aynı tarihe işaret eden bir emir ya da anlaşma metni yayımlanmış değil.

Nükleer ve petrol cümleleri siyaseten en ağır olanlar. Trump, İran'ın hiçbir koşulda nükleer silah edinmemesi gerektiğini söylüyor, eğer edinseydi Avrupa ve İsrail'i yok edeceğini iddia ediyor. Hemen ardından savaş biter bitmez petrol fiyatlarının hızla düşeceği vaadini ekliyor. İlk cümle uzun süredir tekrarlanan bir caydırıcılık doktrini, ikincisi ise piyasanın arz riskini ve sigorta primlerini bir günde sileceğini varsayan bir beklenti; oysa kapanan bir hat onarılmadan ve tanker trafiği normale dönmeden fiyatın kalıcı düşmesi beklenmiyor.

Bültenin devamında iki tartışmalı iddia daha var. Trump, yeni Hürmüz üzerinde kontrol iddiasını yeniden dile getiriyor ve Gazze'de savaşı bitirdiklerini, barış sürecinin ilerlediğini, tam destek verdiklerini söylüyor. Gazze dosyasını Steve Witkoff ile Jared Kushner'in takip ettiğini belirtiyor. Ne Hürmüz'de seyir kontrolüne dair bir uluslararası düzenleme ne de Gazze'de sahada doğrulanmış ve taraflarca imzalanmış bir kalıcı ateşkes metni bu sözlerle aynı tarihte kayda geçmiş değil.

Saldırının faili meselesi hâlâ boşlukta duruyor. Husiler saldırıyı üstlenmedi, Tahran dahli reddediyor, Riyad soruşturmanın sürdüğünü ve hasar tespitinin tamamlanmadığını bildiriyor. Reuters ve Guardian'ın 13-14 Eylül uydu görüntüleri el-Mesabaah çevresindeki bir pompa istasyonunda yanık ve ağır hasara işaret ediyor, fakat görüntüler tek başına faili göstermiyor. Hattın büyük bölümünün coğrafi olarak Yemen'e İran topraklarından daha yakın olması menzil tartışmasını besliyor, yine de İran'ın Husilere daha uzun menzilli ve isabetli dronlar verdiği iddiası bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil. BAE'nin Hürmüz'ü dolanan Habşan-Fujairah hattının da aynı menzil içinde olduğu yorumu benzer bir belirsizlik taşıyor.

Siyasi ve piyasa etkisi birlikte okunmalı. Bültende Riyad'ın Washington'ı Yemen'e kara harekâtına ittiği, Trump yönetiminin daha önce İsrail teşvikiyle İran dosyasına girdiği ve 96 saatte biteceği söylenen öngörünün tutmadığı hatırlatılıyor. Sahada ise Asyalı rafineriler Yanbu'da yüklemesi beklenen kargolar için Riyad'dan net takvim bekliyor, sigorta ve navlun primleri yükselmiş durumda. Kaynaklar, hattın günler içinde yeniden devreye alınamaması halinde ihracat stoklarının 5-7 günde tükenebileceğini ve küresel arzın yüzde 4'üne kadar kayıp riski doğacağını söylüyor. Uzun vadede akışın kaderini günlük fiyat gürültüsü değil, onarım hızı ve Tahran ile siyasi uzlaşı haberleri belirleyecek.