Yapay Zekaya Oynayarak 35 Milyar Dolar Nasıl Kaybedilir: 45 Milyardan 10 Milyara Çöküşün Anatomisi

Düğün günü sabahı Carmel'deki Toskana villasında misafirler yerleşirken gelen telefonlar kutlama havasını böldü: 24 yaşındaki Leopold Aschenbrenner'ın iki yıl önce 225 milyon dolarla kurduğu ve kısa sürede 45 milyar dolara taşıdığı Situational Awareness fonu, aynı hafta içinde yaklaşık 35 milyar dolar eridi. Rakamı somutlaştırmak için ColdFusion'un hatırlattığı hesap çarpıcı — her gün 1 milyon dolar harcasanız bile 96 yıl sürer; bu servetin neredeyse tamamı iki haftada buharlaştı ve prime brokerlar Goldman Sachs, J.P. Morgan ve Bank of America teminat tamamlama çağrılarıyla kapıyı çalıyordu.

165 Sayfalık Kehanet: Situational Awareness

Her şey Haziran 2024'te yayımlanan 165 sayfalık Situational Awareness: The Decade Ahead ile başlamıştı. Leopold, yapay genel zekanın 2027'ye kadar geleceğini ve dünyanın buna hazır olmadığını savundu; metin San Francisco'da hızla yayıldı, yatırımcılar yazarın peşine düştü. Tez basitti ama iddialıydı — ölçekleme eğrileri daha fazla işlem gücü ve enerji talep edecek, piyasa bunu henüz fiyatlamıyordu ve erken gören kazanacaktı.

15 Yaşında Columbia, 19'unda Birincilik

Yazarın özgeçmişi de tezi kadar sıra dışıydı. Almanya'da iki doktorun çocuğu olarak doğan Leopold, sınıf atlayarak 15 yaşında Columbia'ya girdi ve 19 yaşında birincilikle mezun oldu; ekonomist Tyler Cowen onu henüz 17 yaşındayken ekonomi dehası diye tanımlamıştı. Mezuniyet sonrası ilk durağı Sam Bankman-Fried'in FTX'i oldu, şirket 2022 sonunda çökerken oradaydı. Ardından OpenAI'da süper hizalama ekibine geçti; model ağırlıklarının yabancı aktörlerce çalınmasına karşı şirket güvenliğinin yetersiz olduğunu savunan bir iç memo yazdı, yönetimle ters düştü ve Nisan 2024'te bir beyin fırtınası belgesini dışarı paylaştığı gerekçesiyle işten çıkarıldı.

İşten ayrıldıktan iki ay sonra yayımladığı essay onu Silikon Vadisi'nde bir gecede ünlü yaptı. Tim Ferriss, podcastinde kendisini AI'ın Nostradamus'u diye takdim etti ve geniş kitlesini bu analize yönlendirdi. Aynı yılın sonunda essay'in adını taşıyan Situational Awareness LP'yi kurdu; daha 23 yaşındayken sekiz kişilik ekiple yüz milyonları topladı, aralarında Stripe kurucuları Collison kardeşler, eski GitHub CEO'su Nat Friedman ve yatırımcı Daniel Gross da vardı. Sözü tek cümleye iniyordu: AGI gerçekten hızla geliyorsa, sanki gelmeyecekmiş gibi yatırım yapmak neden?

Silikon Vadisi Coşkusu, Wall Street Soğuğu

Silikon Vadisi bu söze inandı, Wall Street ise aynı soruyu daha soğuk sordu. Leopold New York'ta daha büyük kurumsal sermayeyi ararken Blackstone görüşüp geçti; gazeteci Rob Copeland'ın aktardığına göre bir New York yatırımcısı basit bir soru yöneltti — peki ya yanılıyorsan, tez erken çıkarsa, AI benimsenmesi yavaşlarsa ne olur? Leopold'un buna ayrıntılı bir planı yoktu; inancı tezin doğruluğuna dayanıyordu ve Wall Street'de bu kadarı yetmedi.

Strateji kağıt üzerinde netti ve iki ayaktan oluşuyordu. Bir yanda AI patlamasının fiziksel omurgası — yonga üreticileri, enerji şirketleri, bulut sağlayıcıları — vardı; SK Hynix, CoreWeave ve Nebius gibi isimlerde uzun pozisyon aldı. Diğer yanda AI'ın gereksiz kılacağını düşündüğü kurumsal yazılımlar — Adobe ve Salesforce — kısa pozisyona kondu. Kağıt üzerinde hedge gibi görünen bu yapı gerçekte aynı inancın iki ifadesiydi: AI her şeyi bir anda ve Leopold'un takvimine göre alt üst edecek. Üstelik öz sermayenin üzerine 4 kat kaldıraç eklemişti; her 1 dolarlık özkaynağa 3-4 dolar borç, artı opsiyonlarla büyüyen dolaylı kaldıraç.

Temmuz 2026: Çin Modelleri ve İki Taraflı Çöküş

Bir yıl boyunca bu kurgu muazzam çalıştı; AI hisseleri tırmandı, fon yüz milyarları aştı ve getiri bini aşan oranlara vurdu. Sonra Temmuz 2026 geldi. Çin'den gelen açık ağırlıklı modeller, önde gelen modellerin yaptığı işlerin büyük bölümünü çok daha ucuza yapabildiğini gösterince ABD piyasası sarsıldı. Fonun en büyük altı uzun pozisyonu zirvelerinden %50 ile %78 arasında geri çekildi; SanDisk tek başına %57 düştü. Aynı anda kısa bacak da tersine döndü, Adobe ve Salesforce gibi yazılım hisseleri yukarı gitti. Hedge'in yapması gereken tek şey — bir bacak düşerken diğerinin tutması — hiç gerçekleşmedi; iki taraf aynı anda para kaybetti.

Değer hızla erirken üç prime broker aynı anda teminat istedi. Fonun kasasında yeterli nakit yoktu; çağrı karşılanamayınca bankalar pozisyonları satarak alacaklarını tahsil eder. 30 Temmuz gecesi tek bir işlemde yaklaşık 16 milyar dolarlık hisse, piyasa değerinin %10'dan fazla altında bir iskontoyla el değiştirdi; alıcı açık artırmayı kazanan Citadel idi. Toplamda fon 45 milyardan 10 milyara indi, iki haftalık kayıp 35 milyar dolar olarak kayıtlara geçti. Fonun ayakta kalmasını sağlayan tek unsur yaklaşık 5 milyar dolarlık Anthropic payı oldu; halka açık olmayan bu varlık likit değildi ve tesadüfen Leopold'un nişanlısı Avital Balwit'in CEO ofisinde baş danışman olarak çalıştığı şirketti. Citadel aslında tüm halka açık portföyü almak istemişti; kalan SK Hynix, CoreWeave ve benzeri likit hisselerin satışı bankaların istediği nakdi sağladığı için Anthropic elde kaldı.

Kaldıraç ve Kelly: Neden 4 Kat Ölümcül

Mekanizma, kaldıracın neden tek başına değil ama oynaklıkla birleşince ölümcül olduğunu gösteriyor. Dört kat kaldıraç, dayanak hissedeki her %1'lik hareketi özkaynakta %4'e dönüştürür; SanDisk'in %57'lik düşüşü bu çarpanla özkaynağı tek kalemde silebilir. Beklenen getiri kaldıraçla doğrusal artarken oynaklığın verdiği hasar katlanarak büyür; bir kez %50'lik bir çekilme yaşandığında özkaynağın önemli kısmı silinir ve tez haklı çıksa bile, diyelim AGI altı ay gecikmeyle gelirse, artık piyasada kalacak sermaye bulamazsınız. Hedge fon efsanesi Cliff Asness'in Kelly analojisi burada devreye girer — asla tam Kelly ile oynama; hesap optimum görünen bahsi söylese bile varsayımlar yanlış olabilir ve tam gaz gitmek tek bir kötü dalgada oyundan atar, kazanacağın toparlanmayı kaçırırsın.

Leopold yatırımcılarına durumu İngiliz usulü ructions diye tarif eden bir mektup gönderdi ve son notta 1 Ağustos'tan itibaren taze para kabul edeceklerini ekledi, ardından planlandığı gibi evlendi. Hikayenin tuhaf devamı evlilikten günler sonra geldi: Citadel anlaşması kapandıktan kısa süre sonra aynı özel şirkete 400 milyon dolar daha gönderdi, bir ay önce de 100 milyon göndermişti; toplam yarım milyar dolarlık bu yatırımın gerekçesini hiç açıklamadı. Borçla büyüyen bir portföyün margin call ile dağılmasını izledikten günler sonra aynı inançla yeniden büyük bir bahse girmek, aynı gözü karalığın devamı olarak okundu. Video, fonun JP Morgan tarafından ilişkisinin kesildiğini, buna rağmen Leopold'un SK Hynix ve SanDisk gibi aynı isimlere yeniden alım yaptığını da ekliyor.

ColdFusion'un çıkardığı ders net: İnanç ile risk yönetimi aynı disiplin değil. GPT-6 Astra gibi yeni mimarilerin bazı görevlerde insanı şaşırttığı, basit işlerde ise hala tökezlediği bir ortamda, AGI'nin bir mimari sıçrayışla gelip gelmeyeceğini kimse kesin bilemez; ama kaldıraç ve dengesiz hedge ile zamanlamada küçük bir sapma bile 35 milyar dolara mal olabilir. Silikon Vadisi bu çöküşü bir güven meselesi değil zamanlama hatası olarak görüp kenara koyarken, tahvil piyasasının uzun vadeli getirilerdeki baskısı ve kredi musluklarının yeniden açılıp açılmayacağı asıl izlenmesi gereken risk olarak arkada duruyor.