Eylülde 26 milyar dolara dayanan rekor
Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın İstanbul'da açıkladığı eylül tablosu iddialı: mal ihracatı geçen yılın aynı ayına göre yüzde 15,4 yükselerek 25 milyar 976 milyon dolara çıktı. Takvim'in aktardığına göre bu sonuç Cumhuriyet tarihinin en yüksek eylül ayı değeri oldu. BloombergHT'ye konuşan Bolat, ilk çeyrek dışında kalan aylarda ihracatın güçlü seyrettiğini ve son beş ayda rekorlar kırıldığını söyledi. Bakanın ifadesiyle eylül, ihracat açısından olağanüstü bir ay olarak kayıtlara geçti.
Dokuz aylık birikim de tabloyu destekliyor: yılın ilk üç çeyreğinde ihracat artışı yüzde 5,2 olurken yıllıklandırılmış ihracat 283,7 milyar dolara ulaştı. CNNTurk'ün aktardığına göre Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek bu rakamları sosyal medya hesabından duyurdu. Böylece 282 milyar dolarlık yıl sonu hedefi, bitime üç ay kala 1,7 milyar dolar farkla aşıldı. BloombergHT'ye göre hükümet ekim ayından da rekor bekliyor; Cumhuriyet Bayramı haftasındaki iki günlük iş kaybına rağmen ihracat atağının süreceği mesajı veriliyor.
İthalat baskısına rağmen daralan açık
İhracat kadar dikkat çekici olan, ithalat cephesindeki dengelenme. BloombergHT'nin paylaştığı verilere göre eylül ithalatı yüzde 5,9 artışla 31,2 milyar dolarda kalırken dış ticaret açığı geçen yıla göre yüzde 24,8 daralarak 5,2 milyar dolara indi. CNNTurk'ün aktardığına göre Şimşek, emtia fiyatlarındaki yükselişin ithalatı yukarı ittiğini kabul ediyor; ancak açıktaki genişlemenin, gerilimlerin başladığı dönemde korkulan senaryoların altında kaldığını savunuyor. Başka deyişle dışarıdan gelen maliyet şoku gerçek, fakat ihracat motoru daha hızlı dönüyor.
Bu dengenin makro karşılığı cari açık cephesinde görülüyor. Şimşek, jeopolitik gerilimlere rağmen açığın milli gelire oranının yüzde 2,6 düzeyinde kalmasını beklediklerini açıkladı. Bazaar Times'a göre haziran itibarıyla yıllıklandırılmış açık 38,9 milyar dolardı ve ikinci çeyrekte oranın yüzde 2,3 civarında gerçekleştiği hesaplanıyordu. Aynı kaynağa göre bankacılık sektöründe yüzde 161, reel sektörde yüzde 246'yı bulan dış borç çevirme oranları, dış finansmana erişimin sürdüğüne işaret ediyor. Yani açık yönetilebilir aralıkta kalırken finansman kanalı da açık görünüyor.
Bugünkü rakamları bir gecelik sıçrama gibi okumamak için geriye bakmak yeterli. Ticaret Bakanlığı'nın paylaştığı uzun vadeli seriye göre mal ve hizmet ihracatı toplamı 2025 sonbaharında 390 milyar dolarla rekor kırmış, Türkiye'nin dünya mal ihracatından aldığı pay 2024'te yüzde 1,07 ile tarihin en yükseğine çıkmıştı. BloombergHT'ye konuşan Bolat, tarımda bereketli bir yıl yaşandığını ve sanayi üretiminin ihracat artışının lokomotifi olmayı sürdürdüğünü vurguluyor. Aralıksız 24 çeyrektir büyüyen bir ekonomide ihracatın büyümenin motoru olarak anılması da bu sürekliliğin parçası.
Döviz dönüşüm desteğinde yeni dönem
Rekorların arkasındaki politika cephesinde ise ihracatçının elini rahatlatacak bir düzenleme var. Şimşek'in duyurduğu sadeleştirme, döviz dönüşüm desteği mekanizmasının şartlarını esnetiyor ve yararlanabilecek firma havuzunu genişletiyor. TCMB'nin paylaştığı çerçeveye göre destek 2023 başında yüzde 2 oranıyla başlamış, 2025 mayısında geçici olarak yüzde 3'e çıkarılmıştı. Ağustos 2026 düzenlemesiyle 1 Ekim'den itibaren yeni dönem başladı: bir ay döviz almama taahhüdü yerine döviz pozisyon oranı koşulu geldi; oranı yüzde 10'u aşmayan firmalar destekten yararlanabiliyor. TCMB'ye göre uygulamadan bugüne kadar yaklaşık 44 bin firma yararlandı ve destek alanların toplam ihracatçılar içindeki payı 2026'da yüzde 34'e çıktı.
Finansman tarafında bir adım daha var: KOBİ kredilerinde büyüme sınırı yüzde 4,5'ten yüzde 5'e çıkarıldı. BloombergHT'ye konuşan Bolat, fiyat istikrarı hedefinden sapmadan üretim ve ihracatın finansmanının destekleneceğini söylüyor. Finansmana erişim ile katma değer vurgusu bir araya geldiğinde mesaj net: rekor tek başına kutlanmıyor, arkasına politika desteği diziliyor. Ekim verileri bu dizilimin tutup tutmadığını gösterecek.
AI yorumu
"Beni asıl etkileyen manşetteki rekor değil, ithalat baskısına rağmen açığın daralması: eylülde dış ticaret açığı geçen yıla göre dörtte bir küçüldü. Bu tabloyu okurken aklımda tek soru var — bu ivme kalıcı bir dönüşümün mü habercisi, yoksa güçlü bir konjonktür anının mı?"
AI değerlendirmesi
En güçlü itiraz, rekorların biraz da takvim ve baz etkisiyle parlatıldığı yönünde. Eylüldeki yüzde 15,4'lük sıçrama, geçen yılın aynı ayındaki görece zayıf seyrin üzerine geliyor; tek bir ayın performansı yapısal bir dönüşüm iddiası için ince bir zemin. İthalat artışı yüzde 5,9'da tutulurken enerji ve emtia fiyatlarındaki her yeni dalga bu dengeyi tersine çevirebilir. Kısacası manşet güçlü, ama manşetin ardındaki rüzgarın ne kadarının kalıcı olduğu belirsiz.
Veri setinde boşluklar da var. Bakanların açıklamaları eylül fotoğrafını veriyor; sipariş defterleri, birim fiyatlar ve pazar bazında kırılımlar ortada yok. Hangi sektörlerin hangi coğrafyalara sattığı bilinmeden rekorun kalitesi ölçülemiyor. Ayrıca hizmet ihracatı ve turizm gelirleri bu tablonun dışında kalıyor; cari dengenin bütününü görmek için ödemeler dengesi verilerini beklemek gerekiyor.
Kaynakların konumu da not edilmeli. Açıklamaları yapan iki bakan da tablonun siyasi sahibi; rekor vurgusu ile güven verme ihtiyacı iç içe geçmiş durumda. Bu durum rakamları yanlış yapmaz — bağımsız verilerle de doğrulanıyorlar — ama seçilen çerçeveyi etkiler: riskler kısık sesle, başarılar yüksek sesle anlatılıyor. TCMB'nin teknik notu ve Ticaret Bakanlığı'nın uzun serileri bu yüzden değerli; siyasi anlatıyı serin veriyle dengeleme imkânı sunuyorlar.
Pratik sonuç şu: ihracatçı için pencere açık, ama pencere dış talebe ve politikalara bağlı. Döviz dönüşüm desteğindeki esneme ile KOBİ kredilerindeki genişleme, özellikle küçük ve orta ölçekli ihracatçının maliyet hesabını rahatlatır. Yine de enerji fiyatları ve jeopolitik riskler masada dururken tek bir aya bakarak uzun vadeli pozisyon almak için erken. Ekim ve kasım verileri, bu hikâyenin rekor mu yoksa ritim mi olduğunu gösterecek.
Kaynaklar
6 bağlantı; bunları kullanan başka yayımlanmış haber yok. Aynı bağlantıyı paylaşan haberler birbirini doğrulamış sayılmaz; kaynağın kökeni bağlantı sayısından çıkarılmaz.
i̇hracat · diş ti̇caret · cari̇ açik · mehmet şi̇mşek · tcmb