Yapay Zekada Çılgın Hafta: Enzim Tasarımı, 700 Matematik Atılımı ve Oda Sıcaklığı Mıknatısları

Bu hafta yapay zeka gündemi adeta patladı ve ben de notlarımı toparlarken nereden başlayacağımı şaşırdım. DeepMind sıfırdan enzim tasarlayan sistemini duyurdu, OpenAI yüzlerce matematik ispatı yayımladı, ayrıca oda sıcaklığında çalışan manyetik yarı iletken adayları bulundu. Traictory analizi, enzim iddialarının henüz hakem onayı almamış bir ön baskıya dayandığını hatırlatıyor. Ölçek karşısında insanın işlem kapasitesi asıl darboğaz gibi görünüyor.

İlk durak, tek bir görseli tarayıcıda gezilebilir bir dünyaya çeviren WorldPlay 2 oldu. WASD ile yürüme, ok tuşlarıyla bakış, boşlukla zıplama ve çalışırken verilen metin olaylarıyla sahneyi değiştirme destekleniyor. Ağırlıklar ve kod 6 Ekim 2026'da GitHub'a düştü, 7 Ekim'de Reactor üzerinde tarayıcı demosu açıldı. ArtrealmAI kaydı, sistemin Tencent Hunyuan HY-World 1.5'in devamı olduğunu ve sıkıştırılmış bellekle uzun süre tutarlılık koruduğunu yazıyor. Turbo varyantı 69 GB boyutunda.

Metinden insan hareketi üreten Motion Space Flow ise eklem kısıtlarıyla çalışmasıyla öne çıkıyor. Sol ayakla yüksek tekme ya da emekleme gibi tariflerin yanında, el veya ayak konumunu sabit verip animasyonun geri kalanını bunun etrafında örmek mümkün. Kodun yanı sıra eğitim ve değerlendirme betikleri de yayımlandı, toplam boyut yalnızca 1,1 GB civarında. Apache 2.0 lisansı ticari denemelerin önünü açıyor. Tüketici ekran kartlarına sığan bu ölçek, bağımsız animatörler için ciddi bir fırsat.

Açık kaynak video cephesinde Kandinsky 6.0 iki boyla geldi: 3,8 milyar parametrelik Lite ve 29 milyar parametrelik Pro. Her ikisi de 44 kHz senkron sesli, dudak senkronlu 5 saniyelik klipler üretiyor; metinden videoya ve görselden videoya destek var ama referanstan videoya yok. Yanında gelen gizli uzay büyütücü, çıktıyı dört kata kadar yükselten bir süper çözünürlük modeli. KandinskyLab sayfası, Diffusers ve ComfyUI desteğini doğruluyor. Lite 6,38 GB, Pro ise 60 GB boyutunda.

Üretken arayüzler ve dil modelleri

OpenAI tarafında dikkatimi çeken yenilik akıllı arayüz üretimi oldu. ChatGPT artık sorulara düz metin duvarıyla değil, tıklanabilir etkileşimli panellerle yanıt verebiliyor; örneğin bisikletin nasıl çalıştığını anlatan seçilebilir parçalı bir şema üretiyor. Bu değişim, sohbet robotunu belge okuyucudan uygulamaya dönüştürüyor. Görsel ve etkileşimli yanıtların artması, teknik anlatımı ezberden uygulamaya taşıyor. OpenAI duyurusu, özelliğin kademeli dağıtıldığını bildiriyor.

Amazon'un ALoDLM mimarisi ise difüzyon ile dil modelini ilmekli yapıyla evlendiriyor. Soldan sağa tek tek jeton üretmek yerine, model yanıtın birçok parçasını paralel tahmin edip döngülü turlarda kademeli arıtıyor; her tur bir ek düşünme süresi gibi çalışıyor. HuggingFace üzerindeki makale özeti, benzer ölçekli modellere karşı akıl yürütme, matematik, fen ve kod ölçütlerinde zirveyi aldığını raporluyor. Paralel üretim sayesinde gecikme de düşüyor. Bu Frankenstein tasarım, çıkarım ekonomisini değiştirebilir.

Haftanın biyoteknoloji bombası, DeepMind imzalı AlphaProtein Novo oldu. Sistem, doğadaki enzimi değiştirmek yerine hedef reaksiyon için 3B yapı ve amino asit dizisini sıfırdan tasarlıyor, AlphaFold 3 ile katlanma öngörüsü yapıyor. Laboratuvar deneylerinde ilaçlarda yaygın piperidin halkasını kuran bir transferaz ve plastikleştirici DEHP kirleticisini parçalayan bir esteraz üretildi. Traictory incelemesi, çalışmanın 5 Ekim'de bioRxiv'e düşen bir ön baskı olduğunu ve hakem sürecinden geçmediğini vurguluyor. Erken aşama olsa da yön belli.

Matematikte tarihi gün

Bitki genetiğinde ise Gemma 4 ile Botanic-1 ikilisi sahne aldı. Gemma 4 hipotez kuran, işlem hattı yazan ve analiz yapan bilim insanı rolünü üstlenirken, Botanic-1 modeli 320 bitki türünün DNA dizileriyle eğitilmiş uzman bir gövde oluşturuyor. Ekip sisteme yaklaşık 2500 aday mutasyon verdi, sistem kavun çiçeğindeki değişimden sorumlu doğru noktayı listenin tepesine taşıdı. Google Blog, gömme modellerinin benzer altyapıyı paylaştığını not ediyor. Tarla denemeleri için aday eleme süresi ciddi kısalabilir.

OpenAI matematik sürümü ise bu haftanın en büyük olayıydı: yayımlanmamış bir sınır modelinden 722 el yazması , yaklaşık 4000 problem denemesi ve problem başına kabaca 3 saatlik düşünme süresi. Sonuçlar bir GitHub deposunda toplandı, yayımlama ilkeleri için IAS bünyesindeki bağımsız matematik ve yapay zeka danışma grubuna danışıldı. OpenAI sayfası, revizyon ve atıf protokollerinin toplulukla birlikte işletileceğini yazıyor. Yüzlerce ispatın bir günde düşmesi, hakem kapasitesini zorlayan yeni bir dönem başlatıyor.

İçlerinden dördü özellikle sarsıcı. Yarı Riemann hipotezi varyantı asal sayıların dağılımına dair ünlü zeta işlevine yeni bir cephe açıyor. Hilbert'in 10. problemi cephesinde 1970'te tam sayılar için imkansız olduğu kanıtlanan karar yönteminin, kesirli sayılara izin verilse bile imkansız kaldığı öne sürülüyor. Bu iddia, on yıllardır açık duran bir kapıyı kapatıyor. Bağımsız doğrulama gelmeden sevinmek için erken, ancak kapsam nefes kesici.

Matris çarpımı üssünün 2,37'den 2,25'e çekildiği iddiası da aynı pakette. Fark küçük görünür ama milyarlarca tekrarda biriken işlem tasarrufu devasa; model eğitimi ve çıkarımı doğrudan ucuzlar. Milenyum problemlerinden Birch ve Swinnerton-Dyer varsayımında eliptik eğriler üzerindeki rasyonel noktalara dair kısmi ilerleme raporlandı. Her iki sonuç da doğrulanırsa ders kitapları yeniden yazılır. DeepMind cephesindeki enzim işleriyle birlikte bu hafta, teoriden pratiğe tam spektrum sundu.

Açık modeller ve arama altyapısı

Google'ın açık kaynak gömme modeli Embedding Gemma 2 metin, görsel, ses ve videoyu tek bir birleşik uzaya eşliyor. Yalnızca metin için 270 milyon parametre yetiyor; görme için 170 milyon, ses için 300 milyon parametre ekleniyor ve toplam boyut 1,5 GB civarında kalıyor. Google Blog duyurusu, ilk sürümün 20 milyonu aşkın indirildiğini ve cihaz içi arama ile gizlilik öncelikli geri getirme hatlarında kullanıldığını aktarıyor. Apache 2.0 lisansı, kurumsal uyarlamayı kolaylaştırıyor. Küçük ama marifetli bir altyapı parçası.

Avrupa'nın bilinen laboratuvarı Mistral ise Large 4 modelini görücüye çıkardı; gayriresmi adı Le Chonk. Bir trilyon parametreli karışık uzman yapıda yalnızca 52 milyar parametre etkin çalışıyor, çok kiplilik doğal destekleniyor. Mistral duyurusu, önizleme API'sinin Mistral Studio'da açık olduğunu ve ağırlıkların ay sonunda düşeceğini yazıyor. Ancak Artificial Analysis endeksinde Kimi 3, GLM 5.3 ve DeepSeek Flash türevlerinin gerisinde kalması ve fiyatın yüksekliği eleştiriliyor. Açık ağırlıklar gelmeden hüküm vermek zor.

Meta'nın GenIA sistemi tek kare veya videodan eksiksiz 3B nesne üretiyor. SAM 3D tabanının üzerine, üretilen nesnenin gözlenen geometriyle eşleşmesini sürekli denetleyen bir test anı hizalama döngüsü eklenmiş; görünüm ve konum farklara göre düzeltiliyor. arXiv üzerindeki makale, eksik bakış açılarının üretken öncülle tamamlandığını açıklıyor. Kod yayımlandı ama lisans ticari olmayan Creative Commons. Ürün görselleştirme için pratik bir yol.

Vals ekibinin duyurduğu iki oda sıcaklığı adayı mıknatıs, haftanın donanım sürpriziydi. Claude Opus 5.5 ajanlarından kurulu bir ekip, net manyetikliği sıfır ama dönüşe göre elektron ayıklayan iki antiferromanyetik yarı iletken adayı buldu; biri yeni bileşik, diğeri 1999'dan beri bilinen bir malzeme. Vals raporu, tüm hesapların ve kodun paylaşıldığını ve bilinen sınırların listelendiğini yazıyor. Sık dizilen girişimler ve hızlı anahtarlama, bellek mimarisini değiştirebilir. Deneysel doğrulama hâlâ şart.

Robotik, 3B ve görüntü modelleri

İnsan elinden robot ele geçişte FlashDex Retarget tek politikayla birçok hareketi birlikte öğreniyor ve sonraki karelere bakarak ileriyi kestiriyor. Karşılaştırmalarda önceki yöntemleri ortalama geride bırakıyor; kod XHand ve Sharp Wave elleri için açık. Eğitimde 110 GB grafik belleği gerekmesi ev kullanıcılarını zorlar. Yine de gösterimden uygulamaya köprüyü kısaltan temiz bir mühendislik. Speridlabs ekibinin piksel uzay ısrarıyla benzer bir sadeleşme görüntide de yaşanıyor.

Üç milyar parametrelik Iris 3B , VAE kullanmadan doğrudan piksel uzayda üretim yapıyor; kayıplı sıkıştırma ve doku yanlı gizli temsiller aradan çıkıyor. Metinden görsele ve görselden görsele destekleniyor ama Nano Banana tarzı anlamsal düzenleme yok. Speridlabs galerisi, fotogerçekçi karelerin yanında büyük puntolu metinlerde de iddialı olduğunu gösteriyor. Taban model 12 GB ve ince ayarlanabiliyor; derinlik kestirimi örneği paylaşıldı. Lider açık modellerin gerisinde ama hafif ve dürüst bir alternatif.

Terra, kas ve iskelet benzetimli yürüyüş denetimi öğretiyor: 9 saati aşkın hareket verisi ve 18 gösterimle eğimli zemin ve merdivenlerde doğru adımlar atılıyor, sonra zıplama ve takla gibi özel politikalar ekleniyor. Kod Apache 2.0 ile açık. Codim Recon ise sıradan fotoğraflardan fiziğe hazır düzenlenebilir 3B sahne çıkarıyor; kabloyu esnek eğri, poşeti yüzey, minderi hacim olarak modelliyor ve robot etkileşimiyle test ediyor. Kodu yakında gelecek. İkisi birlikte simülasyon açığını kapatıyor.

Kapanışta iki kullanıma açık yenilik var. Google sessizce Nano Banana 2.1 sürümünü çıkardı; karmaşık talimatlarda, çok karakterli sahnelerde ve görsel içi metinlerde daha isabetli üretim vadediyor, 14 referans görsel ve 4K destekli. DeepMind ürün sayfası, ailenin Lite, Flash ve Pro seçeneklerine ayrıldığını gösteriyor. Öte yandan Anthropic tarafında Claude Haiku 5.5 bilgi işi ve ajan kodlamada önceki sürüme büyük fark atıyor, ortalama yüzde 75 daha düşük işletme maliyetiyle. Bu hız yağmuru karşısında darboğaz artık işlem değil, bizim okuma kapasitemiz.