Kartı Dağıtan Telefon: Palm Pre Apple'dan On Yıl Önce Neyi Buldu

Ocak 2009'da Las Vegas'taki tüketici elektroniği fuarının sahnesine çıkan adam, bir zamanlar Apple'ın donanım ekibine liderlik etmiş Jon Rubinstein'dı. Elinde Apple ürünü değil, Palm Pre adlı çakıl taşı formunda bir telefon tutuyordu. Salondaki alkış, bitmek üzere olduğu düşünülen bir şirketin son kumarınaydı.

Tasarımcı Matias Duarte telefonda birkaç uygulamayı üst üste açtı ve parmağıyla iskambil kâğıdı dağıtır gibi ekranda kaydırdı. Uygulamaların hepsi çalışmaya devam ediyor, kartlar gibi dizilip tek hareketle kapatılıyordu. O gün salonda oturanlar, bugün günde onlarca kez yaptıkları hareketin doğuşunu izlediklerini bilmiyordu.

O tarihte iPhone iki yaşındaydı ve dokunmatik ekranı sektörü baştan yazmıştı; ama aynı anda tek uygulama çalıştırabiliyordu. Apple bu sınırı tercih gibi sunuyor, Steve Jobs pil ömrünü gerekçe gösteriyordu. Palm ise çoklu görevi telefonun merkezine koymuş, düğmeye bile gerek bırakmayan bir hareketle çözmüştü.

Aradaki fark yıllarla ölçüldü: kart görünümü iPhone'a 2013'te, yukarı kaydırma hareketi 2017'de geldi; Palm kart destesini sahnede gösterdiğinde takvimler 2009'u yazıyordu. Yani bugün milyarlarca kişinin düşünmeden yaptığı refleks, Apple telefonlarına neredeyse on yıl gecikmeyle ulaştı.

Fuarın üzerinden iki hafta geçmeden Apple'ın operasyon şefi Tim Cook, fikri mülkiyeti kopyalayanların peşine düşüleceğini söyledi. Palm'ın adını ağzına almadı ama soruların tamamı Pre'yi işaret ediyordu. Silikon Vadisi'nin defterden sildiği bir şirket, Apple'ı patent tehdidi savuracak kadar tedirgin etmişti.

Hikâye 1992'ye uzanıyor: Jeff Hawkins cebinde tahta blok ve çöp şişten bozma kalemle dolaşıp cihazın nasıl kullanılacağını haftalarca prova etti. Bu provadan doğan Palm Pilot 1996'da raflara çıktı ve az işi çok iyi yapma ilkesiyle yok sattı. Donna Dubinsky ve Ed Colligan ile kurulan ekip, el bilgisayarları pazarının üçte ikisini ele geçirdi.

2000'deki halka arzda hisse fiyatı katlandı, şirketin değeri 53 milyar dolara dayandı; General Motors ve McDonald's geride kalmıştı. Balon günler sonra patladı ve iki yılda değerin yüzde 98'i buharlaştı. Daha derin yara ise 1998'de açılmıştı: ayrılmalarına izin verilmeyen üç kurucu Handspring'i kurup kendi işletim sistemleriyle Palm'a rakip olmuştu.

Kurucuların 2002'de çıkardığı klavyeli Treo şirketi ayakta tuttu; Palm 2003'te donanım ve yazılım olarak ikiye bölünüp yıllarca kendi isminin hakkını bile geri almakla uğraştı. Kasım 2006'da gazeteciler Apple söylentisini sorduğunda CEO Colligan, bilgisayar üreticilerinin telefon işine öylece giremeyeceğini söyledi. Yedi hafta sonra Steve Jobs sahneye çıkıp iPhone'u tanıttı.

Apple gibi düşünen birini arayan Palm, özel sermaye desteğiyle Rubinstein'ı 2007'de yönetime getirdi. Rubinstein önce Foleo adlı dizüstü eklentisini iptal etti, ardından arayüz tasarımcısı Duarte'yi transfer etti. Ekip 16 ay boyunca tek kelime etmeden eski çekirdeği çöpe atıp Linux tabanlı, arayüzü web teknolojileriyle yazılan webOS'u sıfırdan kurdu.

6 Haziran 2009'daki satışa çıkış her şeyi ıskaladı: telefon yalnızca Sprint'te satıldı, rakiplere ulaşması neredeyse bir yıl sürdü. Donanım yazılımın gerisinde kalıyor, kartlar takılıyor, mağaza 18 uygulamayla açılıyordu; Apple'ın mağazasında ise on binlercesi vardı. Reklamlar da cihazın farkını anlatmak yerine kafa karıştırdı. 2010'da HP'nin 1,2 milyar dolara aldığı şirket, 49 günde ölen TouchPad faciasıyla rafa kalktı; 2013'te LG'ye geçen webOS bugün akıllı televizyonlarda yaşıyor.