Yapay Zeka Kıyametini Kimler Satın Alıyor?

Hossenfelder videoya kişisel bir itirafla giriyor: birileri fenomenlere yapay zekanın hepimizi öldüreceğini söylemeleri için para ödüyor, başka birileri ise yapay zekanın hayatı güzelleştireceğini söylemeleri için para ödüyor. Bunu kendisi bizzat yaşamış; yapay zekanın varoluşsal tehdit olduğunu söylemesi için ona da para teklif edilmiş. Teklifi reddetmiş ama konuyu deşince iki cephede de uzun süredir dönen bir para trafiğiyle karşılaşmış. Video, etkileyicileri etkileyenlerin kim olduğunu anlatmayı amaçlıyor. Bilim ve teknoloji izleyicisinin bu oyunu bilmesi gerektiğini söylüyor.

Önce YouTube sponsorluklarının normal işleyişini anlatıyor: içerik üreticisinin karşılayamadığı giderler var, abonelik ve reklam geliri yetmiyor, sponsor devreye giriyor. Üretici giderlerini karşılayıp içeriği ödeme duvarı olmadan yayımlıyor, sponsor görünürlük alıyor, izleyici özel teklif alıyor. Herkes mutlu. Bu düzenlemelerde sponsorun, kendi ürününü tanıtan bölüm dışında videonun içeriği üzerinde editoryal kontrolü olmuyor. Kendi bilim haberlerinde sponsor, video yayımlanana kadar konuyu bile bilmiyor; çünkü sunucu da gelecek haftanın gündemini önceden bilmiyor. Sorun bu tablonun dışında başlıyor.

Sorun şu: sponsorlar, destek açıklanmadığında ya da bulanık bırakıldığında daha yüksek etki görüyor; çünkü tavsiye o zaman daha güvenilir görünüyor. Hukuken bu açıkça yasak, ama gri bir alan var: üretici bir anda sponsorun bakış açısına katılıveriyor. Sponsorun içeriğe resmi olarak hiç karışmadığı, ama videonun bütünüyle sponsoru memnun ettiği bir tablo doğuyor. Bu hiç de uzak bir ihtimal değil; çünkü sponsor zaten en baştan kendi görüşüne yakın gördüğü üreticilerle temas kuruyor. Seçim yanlılığı, resmi editoryal kontrolün yerini tutuyor.

Kendi başına gelen olayı ayrıntısıyla anlatıyor: yapay zekanın varoluşsal tehdit olduğu mesajını yaymak isteyen bir kuruluş onunla temas kurmuş. Sunucu zaten yapay zekanın tehlikeleri hakkında uyarılarda bulunmuş biri olarak mesaja sıcak bakıyormuş. Ama kuruluş, videonun konusundan söylenecek cümlelere, alıntılanacak kaynaklara kadar her şeyi dikte etmek istemiş. Yanıtı hayır olmuş. Ama şu kaygıyı açıkça dile getiriyor: fiyat doğruysa bu işi yapacak biri eninde sonunda bulunur. Teklifin reddedilmesi, mekanizmanın durduğu anlamına gelmiyor.

Ardından kıyamet cephesinin para kaynaklarını tek tek sayıyor. Bir YouTuber, yapay zeka karşıtı sponsorlardan üç ayrı teklif aldığını duyurmuş; paylaştığı ekran görüntülerinden birinde Yapay Zeka Güvenliği Merkezi ile bağlantılı bir isim geçiyor. Bu merkez, kıyameti anlatan videolar için üreticilere hibe dağıtıyor. Control AI adlı kâr amacı gütmeyen kuruluş, yapay zekanın varoluşsal tehdit olduğunu anlatan videolara sponsor oluyor. Yaşamın Geleceği Enstitüsü ise Yapay Zeka kampanyasıyla ücretli sosyal medya işleri dağıtıyor: yönergeleri izle, taslağı gönder, geri bildirimi al, yayımlan, ödemeyi al. Washington Post geçen yıl bu enstitünün yapay zeka güvenliği içeriği üreten 30 projeye fon sağladığını yazmış. Kıyametin pazarlama bütçesi var.

Sonra madalyonun öbür yüzünü çeviriyor: büyük yapay zeka şirketlerinin sosyal medya kampanyaları yıllardır sürüyor. OpenAI, Anthropic, Google ve Perplexity, yapay zekanın iş akışlarını ne kadar değiştirdiğini anlatan üreticilere ödeme yapıyor. Bunlar standart fenomen sponsorlukları ve sunucunun kanaatine göre neredeyse tamamı açıklanıyor. Ama şirket yanlısı cephe de çabalarının bir kısmını kâr amacı gütmeyen yapılar üzerinden yürütüyor ve bu yine şeffaflığı bulanıklaştırıyor. En çarpıcı örnek Build American AI: Wired için yazan Taylor Lorenz, bu kuruluşun kendisine Çin'in yapay zeka ilerlemesini Amerikan işlerine tehdit gibi gösteren tek bir TikTok videosu için 5 bin dolar teklif ettiğini aktarmış. Lorenz reddetmiş ama başka üreticilerin kabul ettiği anlaşılıyor. Gönderiler bazen işaretlenmiş ama parayı kimin verdiği her zaman açıklanmamış. Bu kuruluşun foncuları arasında OpenAI başkanı Greg Brockman da var.

Burada net bir ayrım yapıyor: insanlara sosyal medyada mesaj yaymaları için para ödenmesini başlı başına yanlış bulmuyor. İki cephedeki kuruluşların bunu yapmaması aptallık olurdu. Onu rahatsız eden şey, siyasi lobiciliğin bilim ve teknoloji haberciliğine taşması. Bu alanın izleyicisi, siyasi izleyicinin aksine, lobi mesajlarıyla karşılaşmaya alışkın değil. Kendisini fenomen değil bilgi sunan biri olarak tanımlıyor: amacı izleyiciye düşündürmek, yönlendirmek değil. Videonun amacı da bu: hiçbir kuruluşu ya da üreticiyi mahkum etmek değil, izleyiciyi uyarmak. Yapay zeka karşıtı ya da yanlısı içerik izlerken paranın kimden geldiğine dikkat etmek gerekiyor.

Kapanışta her zamanki sponsor bölümüne geçiyor ama bu kez şeffaflık vurgusuyla: Big Cheese'in kararları üzerindeki devasa etkisini esprili biçimde ifşa ettikten sonra Ground News'i tanıtıyor. Bu platformun dünya haberlerini toplayıp özetlediğini, haberlerin siyasi yelpazedeki dağılımını ve doğruluk düzeyini tek bakışta gösterdiğini anlatıyor. Finansal İstikrar Kurulu başkanının yapay zeka uyarısı örneğinde sağ ve sol medyanın kapsamını, üzerinde uzlaşılan ve ayrışılan noktaları tek ekranda görmüş. Kör nokta özelliği yalnızca tek cenahta yer alan haberleri topluyor. Yüzde 40 indirimli teklif bağlantısını da açıkça sponsorlu içerik olarak sunuyor. Yani videonun savunduğu şeffaflık standardını kendi sponsorluğunda uyguluyor.

Toparlamak gerekirse video üç katman taşıyor: para teklifi alan bir bilim anlatıcısının kişisel hikayesi, kıyamet lobisiyle şirket cephesinin fon mekanizmalarının dökümü ve bilim haberciliğinde şeffaflık çağrısı. İlk katman güven veriyor çünkü sunucu kendi reddettiği teklifi belgeliyor, ikinci katman isim ve rakam veriyor, üçüncü katman ise izleyiciye pratik bir kural bırakıyor. Benim açımdan videonun değeri, iki cepheyi aynı mercekle incelemesinde: paranın yönü ne olursa olsun görünmezliği sorun.

Genel sonucu şöyle okuyorum: yapay zeka tartışması artık laboratuvarla gazete arasına sıkışmış değil, fenomen ekonomisinin tam ortasında dönüyor. 5 bin dolarlık video teklifleri, 30 projelik fon programları ve hibe dağıtan merkezler, kanaat piyasasının kurumsallaştığını gösteriyor. Bu piyasada izleyicinin tek savunması, içeriğin arkasındaki bütçeyi sormak. Video bu soruyu sormayı öğretiyor; cevabını her seferinde bizim vermemiz gerekiyor.