OpenAI Matematiği Çözdü Ama Kimse Mutlu Değil: Navier-Stokes Kavgası

Fireship'in 11 Eylül tarihli Code Report bölümü, haftanın en tuhaf bilim kavgasını anlatıyor: OpenAI, şirket içi bir modelin Navier-Stokes denklemlerini çözdüğünü duyurdu. Açıklamaya göre yaklaşık 10 bin ajan, 88 saat boyunca çalışıp 300 milyar token üretti. BBC ve Guardian'ın aktardığı çerçeve bu; fatura ise TechCrunch'a göre güncel tarifeyle 22,5 milyon dolarlık işlem gücüne denk geliyor.

Kavganın nesnesi 1800'lerden kalma: önce Fransız mühendis Claude Navier akışkan hareketini denkleme döktü, on yıllar sonra İrlandalı matematikçi George Stokes bu çalışmayı düzeltip tamamladı. Ortaya çıkan Navier-Stokes denklemleri kabaca akışkanlar için F=ma demek: o anki hız ve basıncı veriyorsunuz, denklemler bir sonraki andaki hareketi söylüyor. Mühendisler bu denklemlere yaklaşık 200 yıldır kefil: kasırga tahminleri, uçak kanadı tasarımları, kanın damarlardaki akışını simüle eden modeller hep bunlara dayanıyor. Ama matematikçiler için güven yetmiyor; onlar ispat istiyor.

Cevapsız soru yalın: bu denklemler hiç kırılır mı, yani akışkanın hızı bir noktada sonsuza fırlar mı? Soru o kadar sertti ki Clay Matematik Enstitüsü 2000'de onu yedi Milenyum probleminden biri ilan edip başına 1 milyon dolar koydu. Parayı almak için iki yoldan biri gerekiyor: denklemlerin asla kırılmayacağını ispatlamak veya kırıldığı tek bir örnek göstermek.

Bu soruya gönül verenlerden biri NYU matematik profesörü Tristan Buckmaster; 2019'da tam da bu denklemlerdeki çalışmasıyla Clay Araştırma Ödülü'nü almıştı. Geçen yıl Anthropic'te çalışan matematikçi Levent Alpoge ile güç birliği yaptı. İkili ağustosta Claude Code ve Codex'e daha çok yaslanınca işler hızlandı ve 15 Ağustos'ta Navier-Stokes'un basitleştirilmiş sürümü olan Euler denklemlerinde kırılma buldular. Milyon dolarlık problem değildi ama o güne dek ulaşılan en yakın sonuçtu.

Sonrası videonun ana iddiası: ağustos sonunda yeni bir model eğiten OpenAI, iddiaya göre tüm çözülememiş Milenyum problemlerini modele birden verip ne olacağını izlemeye karar verdi. Haftalar içinde şirket, Navier-Stokes ispatını duyurdu; kullanılan yöntem ise Buckmaster ile Alpoge'nin bir yıldır Codex'e taşıdığı yöntemin aynısıydı.

3 Eylül'de Buckmaster durumu sormak için OpenAI'ya e-posta yazdı; pazar günü projeyi yürüten araştırmacıyla telefonda görüştü. Buckmaster'ın dört sayfalık açıklamasına göre görüşmede önce modele yalnızca problem metninin verildiği söylendi, konuşma ilerledikçe tüm ekibin çalıştığı, istemin Codex ile yazıldığı ve söylentiler duyulunca birkaç gün önce başlandığı anlaşıldı. Modelin Codex oturumlarıyla eğitilip eğitilmediği sorusu ise yanıtsız kaldı; şirkete göre kullanıcı verisine erişilmedi.

Buckmaster ayrıca kendisine iki seçenek sunulduğunu öne sürüyor: önce Euler sonucunu yayımlayıp sonra OpenAI ispatında 'en çok yaklaşan kişi' diye anılmak veya Alpoge'yi dışarıda bırakan bir Navier-Stokes makalesini tek başına yazmak. İddiaya göre reddedip kamuoyuna gideceğini söyleyince 'kariyerini neden mahvediyorsun' karşılığını aldı. OpenAI bu anlatımı reddediyor; Sam Altman ekibin dürüst davrandığını, tehdit savuranın Buckmaster olduğunu söylüyor.

Salı sabahı Buckmaster ile Alpoge üç ispatı ve dört sayfalık açıklamayı yayımladı; öğleden sonra OpenAI kendi çözümünü ve 'ispatlar önemli ölçüde farklı' diyen blog yazısını paylaştı. Ertesi gün şirketin bir Milenyum problemini daha doğrulamaya yakın olduğu söylentisi yayıldı. En sağduyulu yorum ise Terence Tao'dan geldi: bir söylentinin bile ajan sürüsünü yarışa soktuğu bir düzende matematikçiler fikir paylaşmayı bırakır ve yüzyılların açık bilim geleneği çözülür.