Üniformalarında Gamalı Haç, Dosyalarında Yahudi Damgası: Nazi Irk Yasasına Takılan 150 Bin Asker

1939 yılında Alman şehirlerinin duvarlarını süsleyen askerlik afişlerinden biri, mavi gözlü ve sarışın bir piyadeyi gösteriyordu. Üniformasının çelik miğferinde gamalı haç, kartal ambleminin hemen altında parlıyordu. Afişin sloganı onu doğrudan ilan ediyordu: ideal Alman askeri. Oysa rejimin kendi ırk yasalarına göre bu genç, Werner Goldberg, askere bile alınmaması gereken biriydi; babası Yahudi olduğu için Naziler onu karışık kanlı, yani Mischling sayıyordu. Milyonların gördüğü bu poster, Nazi ırk ideolojisinin saçmalığını daha ilk günden vitrine çıkarmıştı.

Goldberg'in babası, Birinci Dünya Savaşı'nda Almanya için savaşmış yaklaşık yüz bin Yahudi askerden biriydi. Hitler 1933'te iktidara gelince cephe madalyası onu da korumadı; tüm Yahudiler gibi o da baskıyla tanıştı. Oğlu Werner ise önce zorunlu Reich İşçi Hizmeti'ne katıldı, okul arkadaşlarıyla eğitim gördü ve Wehrmacht'a piyade olarak yazıldı. 1939'da Polonya'nın işgalinde savaştı; SS ölüm mangalarının Yahudileri katlettiği topraklarda, kısmi Yahudi kökenli bir genç fetih ordusunun neferiydi. Eski bir okul arkadaşının SS'te yükselmesi ve aileyi kollaması, Goldberg'leri en ağır baskılardan bir süre korudu. Afişteki yüz ortaya çıkmadan önce, rejim kendi idealini bir Yahudi kökenlide bulduğundan habersizdi.

Naziler kanın her şey olduğuna inanıyordu; onlara göre Yahudilik bir inanç değil, biyolojik bir lekeydi. Üç veya daha fazla Yahudi büyükanne ve büyükbabası olan tam Yahudi sayılıyor, iki Yahudi büyükanne-babası olanlar birinci derece, tek Yahudi büyükanne-babası olanlar ikinci derece Mischling oluyordu. Tam Yahudiler orduya alınmazken, karışık kökenliler en azından savaşın başında hizmet edebiliyordu. Askerî tarihçi Bryan Mark Rigg'in Alman askerî kayıtlarına dayanarak hesapladığı tablo şuydu: Wehrmacht'ta 150 bine yakın karışık kökenli asker vardı; bunların 60 bini yarı, 90 bini çeyrek Yahudi kökenliydi. Bu sayı, Almanya'nın seçkin Panzer tümenlerinin toplam mevcudunu bile geride bırakıyordu.

Bu askerlerin çoğu kendini Yahudi hissetmiyordu; kimi kökenini askerde öğrendi, kimi büyükanne ya da büyükbabasının Şabat mumunu umursamadan Hristiyan olmuştu. Bir kısmı Yahudi yanıyla barışıktı ama rejimin hedefindeki Yahudilerin Ortodokslar ya da komünistler olduğunu, kendilerinin vatansever Almanlar olarak ayrı tutulacağını sanıyordu. Yaşlılıklarında konuşan askerlerden birinin sözü bu körlüğü özetliyordu: Almanların bir gün kendi peşlerine düşeceğine hiç inanmamışlardı. Oysa düştüler; savaş ilerledikçe rejim ordudaki tüm Yahudi kanını temizlemeye girişti. Kimi komutanı tarafından korundu, kimi askerî bürokratlar önünde kökenini savunmak zorunda kaldı, en az biri kökenini öğrenen bir subay tarafından öldürüldü.

Peki Yahudileri yok etmek isteyen bir rejim, neden 150 bin Yahudi kökenliyi cephede tuttu? Cevap, ideolojiyle askerî zorunluluğun çatışmasıydı; bu kadar askeri bir kalemde silmek orduda ciddi bir boşluk açacaktı. Rejim bu bedelin farkındaydı: 1942'deki Wannsee toplantısında bürokratlar, Yahudileri işlerinden söküp almanın savaş ekonomisine vereceği zararı açıkça tartıştı. Kararları, savaş için hayati işlerdeki Yahudilerin uygun Aryan aday bulunana kadar tutulması yönünde oldu. Savaş uzadıkça ırkçı saflık takıntısı bu hesabı da ezdi; on binlerce eğitimli asker ve vasıflı işçi kullanılmak yerine tasfiye edildi.

Kimin Yahudi olduğunu bulmak devasa bir bürokrasi gerektiriyordu; Naziler kilise defterlerini ve nüfus kayıtlarını tarayarak doğum, vaftiz ve evlilik belgelerini topladı. Çoğu kişi için dört büyükanne ve büyükbabanın tamamının Yahudi olmadığını kanıtlamak yeterliydi; SS üyelerinden ise 1750 yılına kadar Yahudi köken bulunmadığını belgelemeleri isteniyordu. 1933'te çıkarılan Profesyonel Kamu Hizmetinin Yeniden Tesisi Yasası ile öğretmen, yargıç, avukat, doktor ve hatta müzisyenler Aryan belgesi göstermek zorunda kaldı. Birinci Dünya Savaşı gazilerine tanınan muafiyetler yıllar içinde aşındı; Almanya için canını ortaya koymak bile rejimi tatmin etmedi.

Kuralın en çarpıcı iki istisnası, rejimin ilkelerini sadakat karşılığında nasıl eğdiğini gösterir. Hitler'in en eski yol arkadaşlarından ve SS'in iki numaralı üyesi Emil Maurice hakkında Himmler'in emriyle açılan soruşturma, büyük büyükbabalarından birinin Yahudi olduğunu ortaya çıkardı. Hitler bizzat müdahale etti ve Maurice Alman kanından ilan edildi. Luftwaffe'nin genel müfettişi Erhard Milch'in durumu daha da karışıktı: annesi, biyolojik babanın yarı Yahudi kocası değil öz amcası olduğunu beyan eden bir belge imzaladı ve Milch'e Alman Kan Sertifikası verildi. Siyasi sadakat ve askerî ihtiyaç, sözde değişmez kan ilkelerinin önüne geçmişti.

1935'teki Nürnberg Yasaları Yahudilerin haklarını, kimliklerini ve özgürlüklerini ellerinden aldı; 1938'de Kristallnacht'ın ardından çıkarılan Yahudilerin Alman Ekonomik Hayatından Tasfiyesi Kararnamesi, perakende dükkânlarından zanaatlara kadar neredeyse tüm geçim kapılarını kapattı. Kunduracı, terzi, bakkal; sıradan Yahudi esnaf çalışamaz hale geldi. Fakat modern savaş sanayi üretimine, tekniğe ve yeniliğe dayanıyordu ve Naziler en parlak zihinlerden bir kısmını sırf Yahudi oldukları için işsiz bırakıyordu. 1942'de General Curt Ludwig von Gienanth, savaş için hayati Yahudi işçilerin silah sanayiinden çıkarılmasının Reich'ın askerî potansiyeline zarar verdiğini üst komutaya yazılı olarak bildirdi. Uyarı sonuç vermedi; ideolojik saflık askerî zorunluluğu yendi.

Rejim ihtiyacı olduğunda kendi ırk kurallarını çiğnemekten çekinmedi; Japon müttefiklerin tamamı Onursal Aryan ilan edildi. 1936 Berlin Olimpiyatları'nda podyumda Nazi selamı veren gümüş madalyalı eskrimci Helene Mayer kısmi Yahudi kökenliydi; Propaganda Bakanı Goebbels, onun Aryan olmayan kökeni hakkında yorum yapılmasını yasakladı. Yıldırım savaşı taktiğinin mimarlarından Hava Kuvvetleri generali Helmuth Wilberg birinci derece Mischling'di. Nobel ödüllü bilim insanı Otto Heinrich Warburg, dedeleri Ortodoks Yahudi olduğu için birinci derece sayılmasına rağmen savaş boyunca Almanya'da kaldı; ne sürgün edildi ne zulüm gördü. Aynı dönemde Warburg bankacılık ailesi gibi Yahudi sanayiciler işletmelerini gerçek değerinin beşte birine satmaya zorlandı; 1938'e gelindiğinde Yahudi işletmelerinin üçte ikisi kapatılmış ya da el değiştirmişti.

Hitler, Yahudi kökenli yaklaşık 77 üst düzey subay için bizzat Alman Kan Bildirgesi imzaladı. Korgeneral Johannes Zukertort, Şövalye Haçı sahibi Albay Walter Hollaender, donanmanın madalyalı subayı Paul Ascher ve yine Şövalye Haçı sahibi Luftwaffe binbaşısı Rudolf Schmidt, kâğıt üzerinde kanı lekeli sayılan kahramanlardandı. Savaş boyunca farklı derecelerde yaklaşık 7 bin 200 kez verilen Şövalye Haçı, 18 milyonluk orduda benzersiz cesaretin nişanesiydi; bu nişanı alanlardan en az 20'si Nazilerin sınıflandırmasına göre kısmi Yahudi kökenliydi. Rigg'e göre Yahudi kökenli en az 77 general, korgeneral, tümgeneral ve albay vardı. İlkeler gerçekten sarsılmaz olsaydı bu adamların zulüm görmesi gerekirdi; ama işe yarıyorlardı ve Naziler kuralları ihtiyaca göre yeniden yazdı.

Cephedeki madalyalı askerler ise ailelerini koruyamadı; çoğu, rejimin yok etme programının boyutunu bilmese de akrabalarının haklarının gasp edilip evlerinden sürüldüğünü görüyordu. Rigg'in görüştüğü subaylardan biri, Sachsenhausen'deki babasını Alman üniformasıyla ziyarete gitmişti; Hitler'e hizmet eden bir subayın aynı rejimin hapsettiği ebeveynini ziyareti gerçeküstü bir tabloydu. Bir başkası, akrabalarının Auschwitz'e gönderildiğini bile bile cephede canını ortaya koyuyordu. İngilizlere esir düşen bir asker, aynı kampta Nazilerden kaçan babasıyla karşılaştı. Rigg'in hesabına göre bin Mischling askerin 2 bin 300 akrabası zulümden sağ çıkamadı; bazı askerleri Hitler bizzat onaylamış, akrabaları yine de katledilmişti.

Goldberg, hasta babasına yapılan baskıyı duyunca komutanına başvurdu; Potsdam garnizonunun generali onu dinledi ve araya girdi, baba 1940'ta nakilden kurtuldu. Fakat afişteki yüz rejim için utanç kaynağına dönüşmüştü; binlerce kısmi Yahudi kökenliyle birlikte Werner de ordudan çıkarıldı ve poster bir daha kullanılmadı. Baba 1943'te Gestapo tarafından tutuklanıp neredeyse sürgüne gönderilecekti; onu kurtaran, Berlin'de binlerce kadının sokağa döküldüğü Rosenstrasse protestosu oldu. Karma evliliklerdeki Yahudi eşlerin serbest bırakılmasını isteyen kadınlar, makinalı tüfek tehditlerine rağmen dağılmadı ve tutukluların büyük kısmı salıverildi. Video kalabalığı 6 bin, kurtulanları 4 bin olarak anlatır; akademik çalışmalardaki gözaltı sayıları daha düşüktür ve bu farkı değerlendirme bölümünde ele alıyorum.

Nisan 1940'ta Hitler tüm Mischlinglerin ordudan çıkarılması emrini verdi; Polonya seferinden dönen askerler ailelerini zulüm altında, kendilerini ise zorunlu çalışma kamplarına giden yolda buldu. 1944'te Münih'teki Aryanlaştırma Dairesi'ne giden Ernst Hess gibi askerler bir günde korumalarını yitirip Yahudi Evleri'ne gönderildi. 20 Temmuz 1944'te Hitler'e suikast girişimi rejimin paranoyasını zirveye taşıdı; yaklaşık 7 bin kişi tutuklandı ve kalan tüm Mischlingler güvenlik riski ilan edildi. Sıradan terhisli askerler Todt Örgütü'nün şantiyelerine sürüldü; 1,5-2 milyon işçinin çalıştığı bu dev inşaat ağında yaklaşık 185 bin işçi öldü. Irk hiyerarşisine göre işletilen kamplarda Slav ve Yahudi işçiler en alttaydı; 10-20 bin Mischling işçinin çoğu sağ kaldı ama iş ağırdı ve sonuçta her şey boşa gitmişti.

Savaş bitince Mischling askerler tarihsel bir arafta kaldı; Naziler kanlarını sorgulamış, rütbelerini sökmüş, ordudan atmış ve yakınları katledilirken onları ameleliğe sürmüştü. Müttefiklerin savaş sonrası yargılamalarında on binlerce Alman arasından hüküm giyen Mischling neredeyse yoktu; istisnalardan Onursal Aryan Mareşal Erhard Milch zorla işçi çalıştırmaktan müebbet aldı, cezası sonra hafifletildi. Hitler'in sadık Mischling hizmetkârı Emil Maurice ikinci kategori suçlu sayıldı ve dört yıl hapse mahkûm edildi. Çoğu asker sessizce topluma karıştı; ne kurban ne fail sayıldılar, ikisi birden oldular. Kimi hem askerlik maaşı hem tazminat peşinde bürokrasiyle boğuştu. Savaşta kendini sonuna kadar Alman hisseden bir askerin sözü hafızalara kazındı: büyüdüğü çocukların, öğretmenlerinin ve polislerin ailesini öldüren bir düzenin parçası olabileceğini aklına bile getirememişti.