Dimon: 1 Trilyon $'lık Yapay Zekâ Harcaması ve Kamu Borçları Piyasaları Zorluyor

Küresel piyasalar haftaya rekor havasında girdi: Nasdaq üst üste üçüncü rekoruna ilerlerken yapay zekâ alanındaki büyük fonlama turları da hız kesmedi. TheNextWeb'e göre OpenAI, yaklaşık 1,4 trilyon $ değer üzerinden en az 30 milyar $ arıyor ve halka arz öncesi köprü niteliğindeki bu tur, şirketin 70 milyar $'a yaklaşan geliriyle birlikte okunuyor. Para akışı güçlü görünse de sermaye maliyeti yükseliyor ve bazı yapay zekâ şirketlerinde kredi risk primleri genişliyor. Sunucu Dimon'a asıl soruyu yöneltiyor: bu devasa fonlama iştahı daha ne kadar sürebilir? Ekonomi cephesinde bu tablo, bol likidite döneminin kapandığına işaret ediyor.

Dimon'un aktardığı sayılara göre yapay zekâ sermaye harcamaları bu yıl 700 milyar $'ı bulabilir, gelecek yıl ise 1 trilyon $'a ulaşabilir. Yahoo'ya göre Dimon, bu harcama dalgasının büyümeye yaklaşık %1 ekleyebileceğini, ancak enflasyona da küçük bir yukarı baskı yapabileceğini söylüyor. Borçla finansmanı kısa vadeli bir mesele olarak gören Dimon, asıl sevindirici gelişmeyi teknolojinin coğrafi yayılımında görüyor: konferans 20 kişiden 2 bin katılımcıya büyüdü, yenilik artık yalnızca Silikon Vadisi'nden çıkmıyor. Ona göre bu şirketlerin çoğu gerçek ve insanlığa yüzyıllarca fayda üretecek işler yapıyor. Bu noktada trilyon ölçeğindeki harcama, korku değil planlama gerektiriyor.

Sermaye Arzı, Kamu Borçları ve Faizler

Tartışmanın merkezinde basit bir arz-talep hesabı var: yalnızca ABD yönetimi yılda yaklaşık 2 trilyon $ borçlanıyor ve benzer kamu harcama baskısı dünyanın birçok yerinde görülüyor. Geçmişte var olduğu düşünülen küresel tasarruf fazlası artık yok; sermaye için rekabet kızışıyor. Dimon, faizlerdeki yükselişin üretken sermaye talebinden kaynaklandığı ölçüde sağlıklı olduğunu, sorunun tüketim amaçlı kamu harcama artışı olduğunu vurguluyor. Çünkü plansız kamu harcamaları enflasyonu körüklüyor ve özel sektörün kaynak maliyetini yukarı itiyor. Ekonomi yönetimi açısından mesaj net: faiz artışını yalnızca para politikasıyla okumak yetmez, maliye politikası da resmin parçası.

Yapay zekâ dalgasının fiziksel ayağı veri merkezleri ve burada siyaset devreye giriyor. ABD'de yeni veri merkezlerinin yaklaşık yarısı Teksas ve Virginia'da yükseliyor; istemeyen topluluklar dava yoluna gidiyor. Dimon'un reçetesi pragmatik: tesisleri isteyen bölgelere kurmak, yerel halkla iyi komşuluk yapmak ve tüketici elektrik faturalarını artırmayacağına dair taahhüt vermek. Ona göre bu sorunlar aşılır; çoğu tesis yine de inşa edilir. Burada kritik harcama kalemi enerji altyapısı ve şebeke bağlantıları. Şirketlerin toplumsal kabulü öncelemesi, projelerin takvimini koruyor ve ekonomi için gecikme maliyetini düşürüyor.

Yapay zekânın toplumsal getirisi anlatının en parlak bölümü: Dimon, hastalıkların tedavisi, yollarda can kayıplarının azalması ve yeni bileşik malzemeler gibi alanlarda yaşamın inanılmaz ölçüde iyileşeceğini savunuyor. Madalyonun öteki yüzünde otonom yazılımların yol açabileceği siber açıklar var; Dimon bu kaygıyı gerçek ve meşru buluyor. Çözüm olarak bankaların öncülüğünde 50 şirket ve 6 sektörün katıldığı Kritik Altyapı İttifakı kuruldu; teknoloji, finans, su ve ulaştırma ile başlayan yapı sağlık, ilaç ve tarıma genişleyecek. Küçük şirketlerin farklı tedarikçi yapısı da kapsama alınıyor. Dimon'a göre siber güvenlik zaten en büyük riskti, yeni araçlarla bu risk yaklaşık 10 kat büyüdü.

Sohbetin tahvil ayağında Fransa öne çıkıyor: satış baskısı bugün hafiflese de ülkenin 30 yılı aşkın süredir denk bütçe yapamadığını ve 2019'dan beri AB açık sınırını tutturamadığını hatırlatan Politico, avro krizi hatıralarının canlandığını yazıyor. Politico'ya göre stres Fransa sınırlarını aşıp bölgeye yayılma işareti gösteriyor. Dimon ülke ismi vermekten kaçınıp genel uyarıyı yapıyor: hiçbir yönetim sonsuza dek borçlanıp harcama yapamaz; ABD borcu GSYH'nin %50'sinden %100'üne çıktı. Piyasa bir noktada daha yüksek getiri ister ve bu baskı şirket borçlanma makaslarına da yansır. Krizden önce tedbir almak, kriz anında çözüm aramaktan her zaman daha az can yakar.

Fransa'dan Hazine Piyasalarına Uzanan Hat

Şirketlere tavsiye, tahmin yürütmek değil geniş bir sonuç aralığına hazırlanmak: enflasyon yapışkan kalabilir, faiz oranları yükselebilir, refinansman günü geldiğinde hazırlıksız yakalanmamak gerekir. Dimon, makaslar açılsa ve faizler yükselse bile JPMorgan'ın müşterilerine hizmeti sürdüreceğini söylüyor. ABD tablosu çelişkili: tam istihdam, %2'nin üzerinde büyüme ve mali genişleme bir yanda; %6 açık ve rekor borçlanma öte yanda. Sevindirici olan, şirket ve tüketici borçlarının makul düzeyde kalması; yük kamu borcunda. Kamu borcu bir yandan enflasyonu beslerken öte yandan şirket kazançlarını da şişiriyor. Dimon'un iyi politika bedava tezi burada devreye giriyor: izin reformları, okul eğitimi, risksiz deregülasyon, akılcı iklim ve göç politikaları büyümeyi %1 yukarı taşıyabilir ve bu enflasyon yaratmayan bir büyümedir.

Hazine piyasasında alıcı yapısı da değişiyor: CNBC'ye göre Çin'in elindeki ABD tahvilleri mart ayında 652,3 milyar $'a inerek Eylül 2008'den bu yana en düşük düzeyi gördü. Treasury'nin resmi TIC tablosuna göre Çin'in stoku temmuzda 618,0 milyar $'a gerilerken Japonya 1.103,9 milyar $'a indi, Birleşik Krallık ise 998,3 milyar $ ile ikinci sıraya yükseldi. Japonya'da yen ve faiz cephesindeki sıkıntılar, Çin'de ise 2013 zirvesinden beri süren kademeli azaltma bu tablonun arkasında. Dimon'a göre tahvil, döviz ve faiz oranları birer emtia; hepsinde arz ve talep konuşur. Bu bilgi Treasury kaynağından elde edilmiştir ve resmi istatistiklerle teyitlidir.

Britanya Bütçesi ve Piyasa Hattı

Günün en somut piyasa verisi ABD'den: Semafor'a göre teknoloji öncülüğündeki yükseliş endeksi %0,8 yukarı taşıyarak 27.409 puana, tüm zamanların zirvesine çıkardı. Semafor'un aktardığı piyasa yorumunda tablo teknoloji al gerisini sat biçiminde, ters tahvil işlemi olarak tanımlanıyor. 10 yıllık getiri %5,30'da, 30 yıllık %5,66'da seyrederken gelen bu rekor, faiz baskısına rağmen yapay zekâ coşkusunun sürdüğünü gösteriyor. Barclays'in araştırma başkanına göre yapay zekâ kaynaklı harcama enflasyona ekleniyor ve merkez bankası, faizden en çok etkilenen kesimi zorlamak zorunda kalabilir. Dimon ise merkez tahminlerine mesafeli: piyasalar da ekonomistler de daha önce sık yanıldı; petrol fiyatları, savaşlar ve küresel açıklar gibi uzun vadeli güçler belirleyici olacak.

Gündemin Britanya ayağında 28 Ekim bütçesi var: ek banka vergisi söylentisi piyasayı tedirgin ediyor. Dimon, bankaların zaten 12 yıldır ek vergi ödediğini, Britanya'daki banka vergisinin dünyada en yüksekler arasında olduğunu ve sermaye maliyetini artırarak ülkeye sermaye girişini caydıracağını söylüyor. CityAM'e göre finans lobileri ek harcın kademeli kaldırılmasını istiyor; BMMagazine'e göre Maliye Bakanı 6 Ekim'deki Downing Street görüşmesinde Barclays, HSBC, Lloyds, Nationwide ve NatWest yöneticilerini dinleme modunda dinledi ve kararın henüz verilmediğini söyledi. Dimon, yerli bankalarla sınırlı bir verginin de ilkesiz olacağını savunuyor. Avrupa'da halka arz ve birleşme hattı görece canlı, ABD'de eylülde hafif yavaşlama var; hat açılıp kapanıyor. Siyasette bölünmüş yönetimin anlaşma üretebileceğini, bireysel birikimlerde ise zamanlamaya oynamak yerine zamana yayarak ve uzun vadeyle hareket etmenin doğru olduğunu ekliyor.