Bayrak Bırakmadan Önce: Büyük Ters Dönüşleri Yakalayan 10 Değişken

Bayrak beyaz bırakmak, piyasada herkesin pes ettiği andır: duygusal aşırı alım ve satım, marjin çağrıları, zarara düşen trader'lar. Hangi yöne olursa olsun, bu son hareket kısa vadeli bir dengesizlik yaratır ve tersine dönüş arayanlar için fırsat kapısıdır. Doğru kurulduğunda alım, V harfinin sağ bacağı tamamlandıktan sonra yapılır: piyasa fazla iyimserken düşüşün sırt bölümü satılır, panik içindeyken yükselişin sırt bölümü alınır. Konuşmacı bu yöntemin izinde olmadığını, sakinliği sevmediğini ve geri dönüş işlemlerine yönlendiğini açıkça söylüyor.

Neden her yükseliş satılmaz

Piyasalar oldukça verimlidir; her tepeden açığa satmak ya da her dipten almak kazanç üretmez. Bir aracı kurumun kâr-zarar dökümü, büyük kazancın çok küçük bir işlem alt kümesinden geldiğini gösterir. Yüz binlerce ticker, milyonlarce gün ve gün içi hareketin toplamı içinde gerçek avantajın bulunduğu alan, yüzde bini aşmayan bir orandır. On değişken burada bir taramadan çok bir zihinsel kontrol listesidir: her kurulum sessizce bu değişkenlere göre puanlanır.

Birinci değişken hızlanma dır. Önemli olan yükselişin büyüklüğü değil, fiyatın zamana göre değişim hızıdır. Aranan şey doğrusal bir eğim değil, hızlanan bir yükseliştir; mümkün olan tek kısmı doğrusal giden bir grafikte yalnızca o bölüm satılır. Yükselişin eğimi süresinden daha önemlidir: %10 ile %1000 arasındaki fark konuşmacı için belirsizdir, yolun kendisi belirleyicidir. Gümüş geçen yıl nisan ayındaki dipten bir yıl içinde üç-dört katına çıktığında, yükselenler hızlanmayı, yatay giden bir çizgiyi değil.

İkinci değişken, fiyatın aynı yönde üç gün veya daha uzun sürmesi dir. Bu sayı tek başına cazip görünse de tek başına yeterli değildir; dipten çıkışta ilk gün sıçrama, ikinci gün yataylık, üçüncü gün yükseliş yönünde olduğunda net bir yön yoktur. Değişkenler birbirini besler ve aralarındaki spektrum esastır: iki günlük düşüş mükemmel diğer koşullarla kabul edilebilir, dokuz günlük yükseliş ise hızlanma olmadan anlamını yitirir.

Üçüncü değişken Bollinger bantlarından uzaklık tır. Yirmi periyotluk hareketli ortalamanın iki standart sapma ötesinde kalan bölge, hareketin ne kadar gerildiğini ölçer. Konuşmacı bu mesafeyi kâr potansiyeli olarak okur: hareketli ortalama denge noktası kabul edilir ve dengeye dönüş durumunda o mesafenin tamamı kazanç olur. Gümüş örneğinde yükselişin büyüklüğü orantısal olarak etkileyici olsa da fiyat istikrarlı ilerlediği için bant yalnızca bir kez aşıldı ve çok uzağa gitmedi. Oysa gümüşün o dönemde geçtiği yol bambaşka bir hikâyedir: WSJ (Wall Street Journal) verisine göre Londra'daki fiziki metal depoları boşaldıkça kıtalararası uçaklarla gümüş çubuk taşımak olağan bir yöntem hâline geldi, Kitco'nun tarif ettiği gibi tarihî bir kısa pozisyon sıkışması metalı rekor seviyeye taşıdı ve NPR'e göre beş yıldır talep arzı aşıyor. Yani günlük grafikte görülen sakin yükselişin arkasında tıkandı bir fiziki piyasa vardı.

Haber tazeliği ve arka plan değişmiyorsa

Dördüncü değişken, bireysel yatırımcının en çok gözden kaçırdığı haber tazeliği dir. Yeni haberler şirket değerinde temel bir değişikliğe işaret eder; dönüş borsası, dengeler fiyatın doğru olduğu yönünde bir bahistir ve bu denge yeni bir haberle anında kaybolabilir. Basit bir örek: Apple 100 dolardan 50 dolara düşse, kazanç yarıya indiyse ortalamaya dönüş bir alım fırsatı değildir, yeniden değerlemedir. Konuşmacı bu nedenle haberin ilk gününde açığa satıştan bilinçli olarak kaçınır, birkaç gün sonra ortaya çıkan hareketleri tercih eder. Yağ bu ayrımın canlı sınavıdır: IEA'nın hesabına göre Hürmüz Boğazı'ndan yılda yaklaşık 20 milyon varil ham petrol, yani deniz yoluyla taşınan petrolün dörtte biri ve bunun yüzde 80'i Asya'ya gidiyor. EIA'nın Nisan görünümü ise İrak, Suudi Arabistan, Kuveyt, BAE, Katar ve Bahreyn'in mart ayında 7,5 milyon, nisan ayında 9,1 milyon varil/gün üretim kestiğini, Brent'in mart ortalamasının varil başına 103 dolar olduğunu yazıyor. Burada hızlanma, bant mesafesi ve aşama sayısı ne kadar da kusursuz hizalanırsa hizalansın sonuç değişmez: arz kesildiği sürece 110, 130 ya da nakit vade sözleşmelerinde çok daha yüksek seviyeleri engelleyen bir tavan yoktur.

Beşinci değişken, ortalamanın katlarına çıkan hacim tir. Hacim, psikolojik gerçeği açığa çıkarır: aşırı hacim korku ya da coşkuya işaret eder ve ortalamanın değişmesini sağlar. Yüz dolardan kırk dolara düşen bir hissede yüzde altmış kayıp yaşamak yerine ortalama maliyeti kırk dolara yakın bir seviyeye inen bir sürü halinde gerçekleşir. En iyi kurulumlar, diğer sütunları büyük ölçüde önemsiz kılacak kadar yüksek hacim gösterir; pratikte 9:30 ile 10:30 arasındaki hacim bir önceki yoğun saate göre birden katlanırsa bu iyi bir işarettir.

Altıncı değişken, aynı yönde geçen aşama sayısı dır. Çoğu katılımcı son aşamayı kovalar ve trendin süreceğini düşünür; oysa ardışık aşamalar hem tersine dönüş olasılığını hem de dönüşteki kazancı artırır. Üçüncü aşamada büyük teslim genellikle gerçekleşir: o zamana kadar alım isteyen direnenler nihayet alıyor, açığa satış yapanlar ise süresiz devam edeceğine inanıyor. Bu yüzden ilk aşamada, henüz menzilden çıkılmamışken satış yapmak cazip görünse de kazanç yalnızca son aşamanın düzeltmesiyle sınırlı kalır.

Yedinci değişken, hareket boyunca fiyat kabulünün minimum da tutulmasıdır. Konuşmacı kabulü, piyasanın o anda hepimizin aynı fiyatta anlaştığı an olarak tanımlar; aralık dışında kayıp yoktur, yön de belli değildir. Yatay giden bir dizi mum, küçük bir doji, sonra dev bir yükseliş işte fiyat kabulünün en az olduğu hâldir. Altın grafiğinde gördüğü dalgalanma bu kabulü açıkça gösterir; yükseliş ilk aşamada başlamış olsa bile orada işlem yapmanın nedeni bu.

Duygu, anlatı ve sürüklü değerler

Sekizinci değişken aşırı duygu dur ve bu değişkenin kendisi bir sosyal dinleme aracıdır. Aranacak kelimeler belli bir zihinsel durumu ele verir: 'yatırılamaz', 'maruz kalmayı kaldıramam', 'yeni bir rejim', 'her fiyattan ucuz'. Bu ifadeler Bitcoin, gümüş ve altın dönemlerinde tekrar tekrar görüldü. Konuşmacı bir gümüş açığa satıcısının alay konusu olduğu dönemi hatırlatıyor: dolar endeksinin aynı seviyelerde olduğu görüldüğü halde anlatı 'doların öldüğünü' ileri sürüyordu. Dolar iki yıl önce, bir yıl önce ve üç yıl önce de aynı yerdeydi; değişen tek şey söylemdi. Aynı uç hissiyat Tesla'da da görüldü: Economic Times'ın aktardığı gibi 336 bin adetlik teslim, yıllık %13 gerilemeyle beklentideki 372 binden belirgin biçimde uzak kalınca hisseler sarsıldı. Coindesk'in anlattığı Strategy tablosu da aynı dersi verir: Bitcoin geriliyor, mNAV primi eriyor ve birikmiş kazanç neredeyse sıfıra yaklaşıyor. Economic Times'ın (economictimes.indiatimes.com) aktardığı üzere 336 bin adetlik teslim, yıllık %13 gerilemeyle beklentideki 372 binden belirgin biçimde uzak kalınca hisseler sarsıldı.

JPMorgan'ın Çin hisselerini yatırılamaz ilan etmesi bu kuralın ikinci örneğidir. SCMP'nin aktardığına göre bu ifade, teknoloji analisti Alex Yao ve ekibinin 28 raporundan çıkarılması için editoryal ekibe iletilmişti. Ardından endeks yıllık en düşük kapandıktan sonra tek noktada %50'yi aşkın yükseldi; Yahoo Finance'in aktardığına göre bank birkaç ay sonra Çin teknoloji hisselerine yönelik görüşünü yukarı çekti. Ucuz hisse ile yüksek getirili ortalamaya dönüş arasında gidilecek yol yoktur; birincisi 'makul fiyat', ikincisi geri dönüşün insanı coşturan bir ralli seviyesidir.

Dokuzuncu değişken, işin sıradanlığı dır: büyük pazar değeri, çeşitlilik ve daha uzun bir geçmiş ne kadar çoksa o kadar iyidir. Berkshire Hathaway'nin 400 dolardan 200 dolara düşmesi bir hafta sonunda kimseyi şaşırtmaz; aynı düşüş biyoteknoloji türünden bir şirkette bambaşka bir hikâyedir. Reuters'in haber verdiği gibi Berkshire en yüksek kârını açıklayınca sigorta operasyonlarındaki iyileşmeyle hisseleri yeni zirveye ulaştı. Aynı mantık 2024 Nikkei çöküşünde de geçerliydi. CNN'in aktardığı üzere endeks 4.451 puanla 31.458'e düştü; yine de krizi tetikleyen şey Japon ekonomisinin %30 değer kaybı değil, yatırımcıların dönen çeki simülasyonu olarak tanımladığı yen pozisyonlarının sökülmesiydi. WSJ'ın vurguladığı gibi bu, endeksin 1987 Kara Pazartesi'den bu yana yaşadığı en kötü tek gün olacaktı.

Onuncu ve son değişken, fiyat hareketini zorunlu işlemlerin büyüttüğü durumlardır. Marjinde yükselen açığa satıcı, artan kâr marjı nedeniyle pozisyonunu tutamaz ve kapanmaya zorlanır; buna karşılık iki hafta öncesinin dokuz katı fiyattan milyonlarca hisse satın alan bir alıcı isteğini değil, iflas etnemek için kapattığını gösterir. Bu, zorunlu işlemlerin fiyatı temel etkilerden ayırdığı bir işarettir. Circle örneğinde bankalar 30 dolarlık değer biçmişti; şirketin kendi basın bülteninde 34 milyon hissenin 31 dolardan halka arz edildiği yazıyordu ve CNBC'nin bildirdiği gibi bu arz 6,8 milyar dolarlık bir değerlemeye denk geliyordu. İki hafta içinde 60'tan 80'e, ardından yaklaşık 300 dolara çıkan fiyat, yararlanma yanlış değerleme emaresine dönüştü.

Pusula ve uygulama

Bu değişkenler bir tahmin aracı değil, eleme aracıdır. Temel önce kurulur: yön belirlenir ve giriş kırılımı, trend çizgisi kırılması, önceki mumun dibinin aşılması, gün içi çöküş veya zorunlu alım gücünün kırılımı şeklinde aranır. Konuşmacı bu nedenle kazanç oranını tek bir numaraya indirgemek yerine kazanan kurulumları ayıklayan bir zihinsel liste sunar: en az bir değişkenin yeterli sayılacağı, geri kalanının puan kazandıracağı ama hiçbirinin tek başına işe yaramadığı bir sıra.