Yapay Zeka Dünya Servetini Nasıl Emiyor?

Dünya çevresinde dolaşan para, teknik adıyla küresel sermaye akımları demek ve yönünü tek bir beklenti belirliyor: getirinin en yüksek görüldüğü adrese akmak. Bugün bu beklenti neredeyse tek bir noktaya kilitlenmiş durumda, çünkü yapay zeka çevresinde olağanüstü bir heyecan dalgası yükseliyor. Az sayıda, ezici çoğunluğu Amerikan olan teknoloji devine muazzam büyüklükte kaynak akıyor ve bu çekim dünyanın dört yanından yatırımcıyı peşinden sürüklüyor. Öyle ki ABD şirket değerinin beşte biri (%20) artık yabancı yatırımcıların elinde bulunuyor. Bu yoğunlaşma, yön kayması denen tabloyu görünür kılıyor: yapay zekaya akan her dolar, başka sektörler ve ülkeler için kullanılamaz hale geliyor. Sunucu, dengesizliğin asıl korkutan yanının kırılganlık üretmesi olduğunu vurguluyor; eğer devler güçlü kazanç açıklayamazsa dünyayı besleyen boru hattı bir anda tersine çalışabilir ve ekonomi genelinde sert bir makro sarsıntı yaşanabilir.

Yapay zeka dünyasında dairesel anlaşma denince genelde müşteriler ile tedarikçiler arasındaki alışveriş ağı anlaşılıyor. Ekonomistlerin merceği ise daha geniş bir resmi kapsıyor ve dairesel akış fikrini küresel ölçekte ele alıyor. Güney Kore, Japonya ve Tayvan; ABD veri merkezi inşası için gerekli gelişmiş yarı iletken, grafik işlemci ve bellek çiplerinin başlıca üretim merkezleri konumunda bulunuyor. Bu patlamadan kazanç sağlayan merkezlerde büyük tasarruf birikiyor ve bu birikim getiri arayışıyla yeniden ABD'ye yöneliyor. Dönen kaynak, hisse ve tahvil alımları üzerinden tam da kendisini doğuran yapay zeka dalgasını finanse ediyor ve bu çevrim, devrimin baş döndürücü hızını açıklıyor. Döngü hızlandıkça para daha dar bir alana yığılıyor, ticaret dengeleri bozuluyor ve kırılganlık büyüyor. AIWeekly, Güney Kore ile Tayvan ihracatında yapay zeka çip talebinin itici rolünü kayda geçiriyor; SSGA ise Asya değer zincirini patlamanın en güçlü adayı sayıyor.

2008 aynasında büyüyen makas

Bu hızın bedeli, 2025 rakamlarında simetrik bir tabloyla ortaya çıkıyor. Cari fazla veren ekonomiler toplamda yaklaşık 2,5 trilyon dolar biriktirirken açık verenlerin toplam eksiği de benzer büyüklüğe ulaşıyor ve küresel ticaret dengesi iki uçta geriliyor. Grafik 2000 yılına dek uzatılınca simetrik ayna belirginleşiyor: fazla ile açık arasındaki makasın bu denli açıldığı son tarih 2008. Tarih, yabancı ülkelerde devasa tasarruf biriktiği dönemlerde yatırımcının yüksek getirili fakat daha riskli adreslere yöneldiğini gösteriyor ve kriz öncesi yıllar bu eğilimin tipik örneği sayılıyor. Paralellik ürkütücü olsa da paranın gittiği adres değişmiş durumda ve makro tablo farklı bir kırılganlık üretiyor. Bu simetri, küresel finansman haritasının tek bir hikayeye sıkıştığını düşündürüyor; gözler yeniden yüksek getirili adreslere çevriliyor, temkinli duruş geride kalıyor. IMF, 2026 değerlendirmesinde küresel cari dengenin 2025 boyunca yeniden genişlediğini ve Çin fazlasının büyüdüğünü kayda geçiriyor.

2000'lerin başında yabancı kaynak Çin'den, Doğu Asya'dan ve Körfez enerji ülkelerinden ABD'ye akıyor ve hazine kağıtlarında park ediyordu. Dönemin tasarrufları genelde temkinli merkez bankalarının elindeydi, riskten uzak durmak temel ilkeydi ve düşük faiz dönemi pay ile şirket bonosu alımlarını kriz öncesine dek körüklemişti. Erken dönem alımlarda Fannie Mae ve Freddie Mac gibi kamu destekli kurumların çıkardığı kağıtlar öne çıkıyordu. Bugün tablo tersine dönmüş durumda: risk iştahı yüksek kurumlar dümende bulunuyor. Hedge fonları, kamu varlık fonları ve emeklilik fonları daha fazla riski göze alıyor, daha yüksek getiri hedefliyor. Yabancılar hazine kağıtlarını tamamen bırakmış değil, fakat ilgi açık biçimde hisse alımlarına kaymış görünüyor ve ekonomi yazını bu kaymayı riskli varlıklara dönüş diye okuyor. Treasury verisi ölçeği ortaya koyuyor: Haziran 2025 sonunda yabancıların elindeki ABD menkul değeri 35,349 trilyon dolar, bunun 19,86 trilyon doları pay piyasası kaynaklı bulunuyor.

Hazine üstünde büyüyen yük

ABD açısından bu kayma, bütçe tarafında somut bir baskıya dönüşüyor. Sunucu, yapay zeka dünyasından gelen güçlü bir emiş etkisini anlatıyor: sermaye o alana aktıkça Washington'un hazine tahvili satması zorlaşıyor. Alıcı azaldıkça ABD daha cazip teklif sunmak zorunda kalıyor, teklif iyileştikçe borçlanma maliyeti artıyor ve bu tablo borç sarmalı denen yükü büyütüyor. Maliye Bakanı Bessent ile vergi mükellefleri için sonuç, her yıl katlanan faiz ödemeleri oluyor ve tahvil piyasası bu gerilimi fiyatlamaya başlıyor. Rakamlar çarpıcı: toplam borç 40 trilyon doları aşmış durumda, yıllık faiz gideri 1 trilyon dolar sınırını geçmiş bulunuyor. Artan borç stoku ile yüksek faiz oranlarının birleşimi, kamu maliyesi içinde kalıcı bir yük oluşturuyor ve makro istikrar tartışmasını alevlendiriyor. PGPF, 2026 mali yılının ağustos ayı itibarıyla yıllık faiz maliyetinin ilk kez 1 trilyon doları aştığını hesaplıyor.

Burada bir siyaset çelişkisi beliriyor. Donald Trump 2016'dan beri dış ticaret açıklarını kapatmayı öncelik sayıyor ve yerli üretimin dış rekabet karşısında yıprandığı görüşünü savunuyor. Öte yandan yönetim yapay zeka yarışına tüm gücüyle yükleniyor; Çin ile bu teknolojide liderlik mücadelesi varoluşsal bir yarış gibi görülüyor. Oysa yapay zekaya oynanan bu bahis, küresel dengesizliği besleyen akımla aynı yönde esiyor ve ekonomi siyasetiyle teknoloji hedefi çelişiyor. Üstelik jeopolitik filtre devreye giriyor: Birleşmiş Milletler oylamalarında aynı yönde oy veren ülkeler birbirine daha çok yatırım yapıyor, ters düşenler ise eskisi gibi kaynak aktarmıyor. Sınır ötesi yatırımlar 1980'de küresel üretimin %27'sinden 2008'de %141'ine çıkmış, krizden sonra ise plato çizmişti. Sermaye en çok ihtiyaç duyulan altyapı, fabrika ve elektrik şebekelerine ulaşamıyor. IMF Direktörleri, kalıcı dengesizliklerin düzensiz uyum ve ekonomik parçalanma riski doğurduğu uyarısını yapıyor.

Trilyon dolarlık yol ayrımı

Bugünün trilyon dolarlık sorusu yalın duruyor: yeni bir çağın şafağında mıyız, yoksa göz boyayan bir vaadin peşinde mi koşuyoruz? Yanıt, finansman ölçeği netleşmeden verilemiyor; çünkü yapay zeka devrimi ucuza gelecek bir dönüşüm değil. Veri merkezleri, enerji altyapısı ve çip üretimi için gereken kaynak, geçmiş teknoloji dalgalarını gölgede bırakacak büyüklükte taşınıyor. Demiryolu ve otoyol atılımlarıyla kıyaslandığında bile ölçek dikkat çekici duruyor; enerji arzı darboğazı ve ekipman kuyrukları tabloyu daha da büyütüyor. ölçek eşiği burada beliriyor: yatırımlar ortak girişimler, özel kredi ve özel araçlar üzerinden şirket kayıtlarının dışına taşıyor, riskin nerede biriktiğini görmek zorlaşıyor. Sistemik tehdit demek için erken olduğu söylense de ölçüm ve şeffaflık çağrısı güçleniyor, ekonomi yönetimi daha iyi veri istiyor. Brookings, 2025-2032 döneminde yapay zeka altyapısı için gereken toplam yatırım ihtiyacını 10,3 trilyon dolar olarak hesaplıyor.

Ya değerlemeler sert biçimde gerilerse sorusu, herkesin aklındaki gölgeyi anlatıyor. Maruziyetin ne denli yaygın olduğunu kestirmek güç; yatırımcılar beklediklerinden daha fazla risk üstlenmiş olabilir. Böyle bir dönüş, Asya ekonomilerini iki yönden vurabilir: ABD şirketlerine yatırdıkları kaynak değer kaybederken dış ticaret dengeleri ve iç ekonomi aynı anda zayıflayabilir. Küresel dengesizlik büyürken riskli varlıkların da şişmesi kırılgan bir bileşim oluşturuyor ve çifte darbe olasılığı masaya geliyor. Birçok tasarruf sahibi taşıdığı dolaylı maruziyetin ayrımında değil; fonlar el değiştirdikçe satış baskısı hızla yayılabiliyor. Geçim kaynakları üstündeki etki, bu yüzden yalnızca doğrudan piyasa ekranlarıyla sınırlı kalmıyor, geniş hanehalkı refahına ve emeklilik birikimlerine dek uzanıyor. Europa, avro bölgesi hanehalklarının ABD teknoloji paylarına yaklaşık 440 milyar avro ETF maruziyeti taşıdığını, Nvidia fiyatının 2022'den beri 20 kat yükseldiğini aktarıyor.