Trump ve Şi'nin Washington buluşması: Gösteriş büyük, sonuçlar sınırlı

İki süper gücün dansı bu kez Washington'da sahnelendi ve ilk bakışta her şey kusursuz görünüyordu. Kırmızı halı serildi, bando çaldı, akşam yemeğinde kabak çorbası ve deniz levreği servis edildi. Çin lideri Şi Cinping neredeyse on yıl sonra ilk kez resmi bir ziyaret için Beyaz Saray'daydı. Ancak sunucunun açılışta sorduğu soru gecenin ruhunu yakalıyor: bunca ışıltının arkasında gerçek bir ilerleme var mıydı?

Somut kazanç listesi kısa kaldı. Amerikan tarafının açıklamasına göre ticaret ateşkesi yalnızca iki ay uzatıldı ve 10 Ocak yeni son tarih olarak belirlendi. Hazine Bakanı Scott Bessent ile Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng, zirveden bir gün önce Dünya Bankası merkezinde bir araya gelerek pürüzleri temizlemeye çalıştı. Geçen yıl Güney Kore'de varılan bir yıllık uzlaşmanın kasımda bitmesi bekleniyordu. Şimdi tarife artışları, nadir toprak elementleri akışı ve gelişmiş çip erişimi gibi düğümler yeni müzakere turuna ertelenmiş oldu.

Pekin cephesinden bakınca hayal kırıklığı tarifelerle ilgili. Çinli yetkililer altı ay veya daha uzun bir nefes istemiş, karşılığında daha kısa bir süre almıştı. Muhabir Laura Bicker'ın aktardığına göre Şi'nin hedefi net: Washington'un Çin'in yükselişini ticaret ve teknoloji üzerinden frenlemesini engellemek. İhracat büyümenin taşıyıcısı olduğu için Amerikan pazarına erişim hayati görülüyor. Kısa uzatma, Pekin'in saati kendi lehine oynatma hesabını da zorlaştırıyor.

Teknoloji başlığında iki taraf farklı diller konuşuyor. Amerikan yönetimi yapay zekâda hızdan yana ve güvenlik kaygılarını abartı sayıyor. Şi ise insan denetiminin korunması gerektiğini vurguluyor ve iki ülke arasında bir yapay zekâ güvenlik hattı fikri konuşuluyor. Sunucu bu ayrışmayı zirvenin sessiz fay hatlarından biri olarak anlatıyor. Çip satışları ile nadir topraklar arasındaki karşılıklı bağımlılık, teknoloji pazarlığını ticaret kadar sert hale getiriyor.

Tayvan kırmızı çizgisi

Çin tarafı Tayvan'a silah satışlarının kırmızı çizgi olduğunu yineledi. Ada, Çin'in güneydoğu kıyılarına yaklaşık 160 kilometre uzaklıkta duruyor ve Pekin onu ayrılıkçı bir eyalet sayarken Taipei kendini ayrı bir siyasal yapı olarak görüyor. Bugün yalnızca 12 ülke Tayvan'ı bağımsız bir ülke olarak tanıyor; Washington ve Londra bu listede yok. Amerikan yönetimi 14 milyar dolarlık bir satış paketini askıya almış durumda. Pekin bu adımı olumlu karşılasa da kalıcı bir durdurma sözü verilmedi.

Diplomasi muhabiri James Landale, Pekin'in adaya bakışını tarih ve güncel çıkarlarla açıklıyor. Tarih, 1940'ların sonunda komünistlerin zaferiyle sonuçlanan iç savaşa ve milliyetçi yönetimin Tayvan'a çekilmesine uzanıyor. Şi bu dosyayı ulusal yeniden doğuş söyleminin parçası sayıyor. Güncel hesap ise daha stratejik: doğu kıyı şeridinin güvenliği, çevredeki deniz yollarının denetimi, Pasifik'e güç yansıtma isteği ve adanın yarı iletken endüstrisi . Tayvan'ın çip üretimindeki ağırlığı, dosyayı ekonomik bir kaldıraca da dönüştürüyor.

Kameralar kapalıyken

Zirvenin en tuhaf anlarından biri ekranda değil, ekranın yokluğunda yaşandı. Beyaz Saray, CNN, MS NOW ve Politico'yu 18 Eylül'de yerleşkeden men etti. Karar yargıç Timothy Kelly'nin 14 günlük geçici tedbir kararıyla durduruldu. Ancak Şi'nin Beyaz Saray'a gelişi gibi kritik anlar canlı görüntü yerine durağan karelerle geçildi. Dayanışma gösteren bazı kanallar, men edilen kuruluşlar geri alınıncaya kadar görüntüleri yayımlamadı. O sırada Çin devlet medyası mensupları yerleşkedeydi ve Amerikan tarafı onları dostane diye niteledi. Men edilen kuruluşlar ise bunun basın özgürlüğü ve adil süreç haklarını ihlal ettiğini savunuyor.

Bir diğer tartışma, Başkan Trump'ın sosyal medyada paylaştığı karşılama fotoğrafında patladı. BBC doğrulama ekibi, Andrews Hava Üssü'ndeki kareyi aynı anın diğer fotoğraflarıyla karşılaştırdı. Paylaşılan karede liderin tek eldivenli göründüğü, oysa iniş görüntülerinde iki eldiven taktığı belirtildi. Arka plandaki bir görevlinin ayakkabıları ile uçaktaki acil çıkış kapısının kırmızı işaretlerinin de karede farklı göründüğü aktarıldı. Yapay zekâ tespit araçları kesin sonuç vermedi, ancak görüntü analizi uzmanı değişikliklerin klasik kozmetik rötuşlara benzediğini söyledi. Beyaz Saray, düzenleme sorusuna yanıt vermedi.

Pandalar ve sonrası

Zirvenin herkesin anlaştığı tek başarısı sevimli bir başlık taşıdı: panda diplomasisi . Şi, Atlanta Hayvanat Bahçesi'ne iki dev pandanın gönderileceğini açıkladı. Chengdu üreme merkezinde doğan erkek Ping Ping ile dişi Fu Shuang, 10 yıllık yeni bir koruma anlaşmasıyla yola çıkacak. Atlanta, 1999'dan beri süren işbirliğinde Lun Lun ve Yang Yang ile yedi yavru kaydetmişti. Sunucu, pandaların 1972'den beri iyi ilişkilerin simgesi sayıldığını, geri çekilmelerinin ise gerilimin işareti gibi okunduğunu hatırlatıyor. Trump da konuğuna yeni balo salonunu ilk gezenlerden olma daveti dahil sembolik jestler sundu.

Şimdi gözler takvimde. İki lider, Shenzhen'deki APEC buluşması ile Miami'deki G20'de yeniden görüşmeyi desteklediklerini açıkladı. Pekin'in açıklamasında işbirliğini büyütme, rekabeti sınırda tutma ve farklılıkları yönetme vurgusu var. Asıl test ocak ayında: ateşkes bitince tarifeler geri mi gelecek? İran ve Rusya dosyalarında ayrışma derinleşecek mi? Washington, Tayvan'a askeri yardımı ilerletecek mi? Yapay zekâ yönetiminde ortak dil bulunacak mı? Sunucunun kapanış yorumu net: konuşmak, konuşmamaktan iyidir, ancak bu zirvenin notu birkaç ay sonra verilecek.