Tarih Yazılırken: Nasdaq Rekorde Gitti, Fed Faizi Artırmasına Rağmen Borsa Coştu

MarketBeat’in 21 Eylül tarihli ‘History Is About to Be Made (Stocks Are Roaring Back)’ videosu, basit bir başlığı değil, bir haftalık çalkantı sonrası gelen sert dönüşün tezini koyuyor: Dow’un üst üste üçüncü kayıp haftası (%1,7, Mart’tan beri en kötü), S&P 500’ün iki haftadır yatay seyri ve Nasdaq’ın %0,7’lik cılız artısı sonrası, 22 Eylül Pazartesi manşetleri aynı anda yeşile döndü. Dow 52.048’de %0,7, S&P 500 7.764’te %1,5 ve Nasdaq 27.122’de %2,3 artışla — ikincisi 2 Haziran’daki rekor kapanışı aşarak 599 puanlık bir sıçramayla yeni zirve yazdı. Bu, ‘tarih yazılacak’ iddiasının ilk kanıtı gibi sunulsa da, tek bir günün coşkusunu uzun vadeli tarihe bağlamak için erken.

Bu ralli, Fed’in 16 Eylül’de aldığı kararın gölgesinde geldi — yani tam bir paradoks. Federal Açık Piyasa Komitesi oybirliğiyle (12–0) faizi 25 baz puan artırarak %3,75–4,00 aralığına çekti; bu, Temmuz 2023’ten beri ilk artırım ve yeni Başkan Kevin Warsh döneminin ilk hamlesiydi. Gerekçe net: manşet enflasyon hâlâ hedeften uzak, Ağustos TÜFE yıllık %3,4 (hedef %2) ve enerji bileşeni tek başına %16 sıçramış durumda. Fed, ‘fiyat istikrarını sağlamak için zamanında dönüş’ vurgusu yaptı ve Aralık’a kadar bir artış daha sinyalini verdi. Tıpkı bir termostat gibi — ekonomi aşırı ısındığında Fed musluğu kısar, para pahalılaşır, harcamalar ve şirket kârları baskılanır; 2022–2023 sıkılaşma döngüsünde S&P 500’ün %20’den fazla düşüp teknik ayı piyasasına girmesi bunun ders kitabı örneğiydi.

Peki faiz artarken borsa neden coştu? Cevap, iki baş rüzgârının aynı gün terse dönmesinde. Birincisi tahvil: 10 yıllık ABD getirisi Cuma günü %5,01 ile üç yılın ilk kez %5 eşiğini aşmıştı, Pazartesi %4,96’ya — dört baz puan geri — çekildi. Bu seviye mortgage’tan şirket tahviline kadar tüm kredilerin çıpası; bir puan bile binlerce hanenin aylık taksidini değiştirir. İkincisi petrol: Batı Teksas ham petrolü 15 Eylül’de ~106 dolarda zirveyi gördükten sonra Pazartesi %4,8 düşüşle $95,50’ye, Brent $100’a indi — 9 Eylül’den beri en düşük seviye ve 11 günün dibi. Art Hogan (B. Riley Wealth) bunu ‘baş rüzgârından kuyruk rüzgârına dönüş’ diye özetledi. Arka planda ise jeopolitik beklentiler: Trump’ın Fox News’te İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile ‘muhtemelen görüşmeye açık’ sinyali ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu haftasında Hürmüz Boğazı trafiğinin yeniden açılabileceği umudu; aynı hafta Washington’da Trump–Xi zirvesi ve ‘ABD–Çin AI Diyaloğu’ dedikodusu da risk iştahını besledi.

Günün gerçek yakıtı ise yeniden uyanan AI ticareti oldu. iShares Semiconductor ETF (SOXX) %5’e yakın yükselirken, PHLX yarı iletken endeksi %3,7 sıçradı. Advanced Micro Devices %10 artışla ilk kez 1 trilyon dolar piyasa değerini aştı — beş günlük kazanç serisini uzattı — sebebi Instinct hızlandırıcılarına ve sunucu işlemcilerine yönelik AI talebi beklentisi. Intel %12,1 sıçradı; arkasında SK Hynix ile ABD’de ortak üretim görüşmeleri haberi var. Arm Holdings %17,2 ile temmuz ortasından beri en yüksek kapanışını yaptı. Barron’s ve Truist’e göre kıvılcım, Meta’nın yeni AI asistanı Muse’un Apple App Store’da 1 numaraya yerleşmesi ve CEO Mark Zuckerberg’in ‘kişisel süper zekâyı demokratikleştirme’ hamlesi olarak görülmesi; Muse, Wells Fargo’nun hedef yükseltmesiyle Meta hisselerini %11,4 zıplattı — 9 Nisan 2025’ten beri en iyi günlük performans. Roundhill Magnificent Seven ETF’i %3,5 artarken, yedi devin tamamı yeşildi; Micron %3, Samsung Güney Kore’de %5 yükseldi. Bu tabloyu anlamak için MoE (uzman karışımı) gibi — her soruda beynin tamamı değil, ilgili uzman devreye girer ve verimlilik artar — AI’nin de artık tek bir model değil, çipten belleğe (Micron’un HBM talebi %3,5’lik Memory ETF) kadar bir tedarik zinciri olarak fiyatlandığını görmek gerekiyor.

Bu AI dalgası, endekslerin geneline yayılan bir rotasyonu da tetikledi. İletişim hizmetleri %4,3, bilgi teknolojisi %2,0 ile S&P 500’ün 11 sektöründen yükselen 7’sine liderlik etti. Küçük sermayeli Russell endeksi haftalardır süren ‘kasvet’ sonrası canlandı; S&P 500’de yükselenler düşenlere 1,6’ya 1 üstünlük kurdu. Ancak tablo homojen değil: S&P 500’de 5 yeni zirve karşısında 27 yeni dip, Nasdaq’ta 51 yeni zirveye karşı 102 yeni dip var — yani endeks rekor kırarken hisselerin yarısından fazlası hâlâ diplerde. Bu, ‘breadth’ denen piyasa genişliğinin zayıfladığını, rallinin dar bir lider grup tarafından taşındığını gösteriyor; tıpkı bir maratonda ön grubun kopup pelotonun geride kalması gibi. Yine de, Dow’un haftalık %1,7 kaybını tek günde silmesi, orta vadeli trendin hâlâ yukarı itildiğini düşündürüyor.

Risk iştahının bir diğer barometresi kripto cephesiydi. Bitcoin $80.600 civarındaki gece diplerinden $86.500’e — Ocak’tan beri en yüksek seviyeye — sıçrayarak %6’dan fazla yükseldi; buna bağlı Robinhood (HOOD), Coinbase (COIN), Strategy (MSTR) ve Circle (CRCL) gibi hisseler de sert yükseldi. Altın ise %1 düşüşle $4.385’e geriledi, dolar endeksi %0,2 artışla 100,41’de kaldı. Yani para, ‘güvenli liman’ altından çıkıp ‘riskli’ teknolojiye ve kriptoya aktı — tipik bir ‘risk-on’ günü. Bu rotasyonun kalıcı olup olmadığını anlamak için bir sonraki CPI ve Fed konuşmalarını beklemek gerekecek; zira tek günlük akış, yapısal bir trend değildir.

Coşkunun karşısında ise değerleme duvarı duruyor. Shiller CAPE (döngüsel düzeltilmiş F/K — son 10 yılın ortalama kârının enflasyona göre düzeltilmiş hali) S&P 500 için 40,5 seviyesinde; dot-com zirvesindeki rekor 44,2’ye bir adım, uzun vadeli ortalamanın (17) iki katından fazla. Motley Fool ve The Guardian’ın hatırlattığı gibi, dot-com balonu patladığında endeks %49 çakılmıştı. LSEG verisine göre S&P 500 Cuma kapanışında beklenen kârın ~19 katında işlem görüyordu — 2023’ten beri en düşük çarpan gibi görünse de, beklenti artışının büyük kısmı AI devlerinden geliyor; yani ‘ucuzluk’ aslında dar bir grubun kâr optimizmine dayanıyor. Bu, bir binanın temelinin sağlam görünmesi ama yükün sadece birkaç kolonda toplanması gibi — kolonlardan biri çatlarsa bina sallanır.

Makro cephede ise Fed’in ‘daha uzun süre yüksek’ mesajı hâlâ masada. Vadeli piyasalar Aralık’ta %4,25–4,50 aralığını %40 olasılıkla, CME FedWatch ise Kasım’da ek artırım olasılığını %50 fiyatlıyor. Fed üyesi Waller, 21 Eylül sabahı portföy yöneticilerine ‘2026 sonundan önce indirim yok; Eylül’de %5,75’te sabit tutmak Kasım için bir ima taşımıyor’ dediğinde, sabah kazançlarının büyük kısmı 40 dakika içinde geri verildi — S&P 500 günü %0,2’de 7.652,18’de, Nasdaq yatayda 26.534’te kapattı (Eastern Herald). Bu, piyasanın Fed’e ne kadar duyarlı olduğunu gösteriyor. Ayrıca Hazine’nin önümüzdeki haftalarda artıracağı bono ihracı ve süregelen sıkılaşma, likiditeyi daha da sıkabilir — Seeking Alpha’nın hatırlattığı NYSE Advance-Decline zayıflaması ve yüksek getirili tahvillerdeki genişlik bozulması bu riski doğruluyor.

Kurumsal ve jeopolitik ek bağlam, tabloyu tamamlıyor. Paramount Skydance’in Warner Bros. Discovery’yi $110,9 milyarlık (borç dahil) devralma girişiminde, 12 eyaletin antitröst davasını durdurmak için $1,5 milyarlık yerli üretim yatırımı ve kablo kanalı satışları gibi tavizler görüşülüyor — haberle WBD %10,8 sıçrarken PSKY %2,9 geriledi. ABD–Danimarka arasında Grönland statüsü görüşmelerinde ilerleme sonrası Grönland Mines üç katına çıktı. Öte yandan Anthropic kurucusu Dario Amodei ve ardından Sam Altman ile Elon Musk’ın AI gelişimini yavaşlatma çağrısı, Nvidia ve Micron gibi tedarikçiler için talep riskine işaret ediyor. Ve takvimde 3 Kasım ara seçimleri var — siyasi belirsizlik, zaten yüksek değerlemeli bir piyasada volatiliteyi artırabilecek bir diğer baş rüzgârı.

Peki ‘tarih yazılacak’ ne demek? Kısa vadede, Nasdaq’ın rekoru ve AMD’nin trilyon dolar eşiği teknik olarak tarih; ama tarih, sürdürülebilirlikle yazılır. S&P 500 1957’den beri ayı piyasaları dahil yıllık %10,7 bileşik getiri sağladı; Capital Group’a göre %10+ düzeltmeler ortalama her 18 ayda, %20+ ayı piyasaları her 6 yılda bir geliyor — son ayıdan bu yana 4 yıl geçti. Yani bir düzeltme ‘neredeyse kaçınılmaz’ görünse de, panikte satmak yerine kademeli alım tarihsel olarak kazandırdı. Benim çıkarımım: bu ralli, petrol ve tahvilin geçici nefes vermesiyle şişen bir AI balonu olabilir; kalıcı tarih için enflasyonda net düşüş, Fed’den net bir durma sinyali ve geniş tabanlı kâr artışı gerekir. Aksi halde, bugünkü rekor yarının ‘tepe’ anekdotu olur.

Pratikte ne yapmalı? Kısa vadeli momentum peşinde koşan için AMD/Arm/Meta üçlüsü cazip görünse de, değerleme odaklı uzun vadeli yatırımcı için temkinli olmak daha akılcı — özellikle kaldıraçlı veya emeklilik portföylerinde. Tek bir sektöre yığılmak yerine dolar maliyet ortalaması, sektör çeşitlendirmesi ve ‘FOMO’yu frenlemek öne çıkıyor. Petrol ve 10 yıllık getiri hâlâ en iyi öncü göstergeler: ikisi birlikte düşerken piyasa yeşile dönüyor, tersi olduğunda ise aynı hızla kırmızıya. O yüzden bir sonraki veri — TÜFE, Fed konuşmaları, Trump–Xi görüşmesi — gelene kadar, bugünkü coşku bir kutlama değil, bir uyarı ışığı olarak okunmalı.