Köprüler düşünce başkent hedef olur: vekâlet savaşları barışa nasıl evrilir

Savaş meydanında kazanmak ile barışı kazanmak aynı iş değildir. Emekli albay, köprülerin vurulması ile başkent seferi ihtimalini bu ayrım üzerinden okur: sahada üstünlük kurmak, karşı tarafı masaya oturtmaya yetmez; bilhassa kıta ölçeğindeki güçler geri çekilip zamanı kendi lehine kullanır. Glenn Diesen programındaki 43 dakikalık söyleşide konuk, son yazısındaki soruyu etraflıca açar: Washington destekli vekâlet savaşları sahada düğümlenirken barış neden bu denli uzakta kalır. vekâlet savaşı tam da bu düğümü anlatır; dışarıdan donatılan bir gücün cephede yıpranması, destekçisine siyasal sonuç üretmez.

Tarihsel pencere 1812 ile açılır. İmparator, Rus ordusunu imha edip Çarı teslim olmaya zorlanacak sanır; yaveri Caulaincourt uyarıyı Vilnius kentinde bizzat iletir: Çar, iç bölgelere çekilecek, yüzlerce millik çamurlu arazide yolların azlığı ilerleyen orduyu eritecektir. Nitekim öyle olur. Sunucu, İkinci Dünya Savaşı doğu cephesindeki Alman tecrübesini aynı zincirin ikinci halkası sayar: Napolyon dersini okumayan her sefer, uçsuz arazide aynı duvarla karşılaşır. Bugünkü cephe hattı da bu mercekten okunur; genişlik ve derinlik, savunana nefes aldırır.

İran cephesi: üsler, füzeler ve nükleer gölge

İran bahsinde iddia serttir: Tahran, ABD üslerini vurup füze kalkanını delerek Amerikalıları bölgeden çıkarmayı hedefler; desteksiz kalan İsrail ise geri adım verir. Pakistan ile Türkiye gibi aktörlerin İsrail karşıtı hizalanması bu hesaba eklenir. En karanlık satır Washington cephesindedir; başkentte nükleer silahların dillendirilmesi, olası bir tırmanışın dünya ölçeğinde kapı aralayacağı uyarısıyla verilir. Bu tabloyu ForeignPolicy dergisindeki Mart analizi de doğrular niteliktedir; yazıda saldıran tarafların hava savunma stokları erirken hızlı sonuç kovaladığı, İran tarafının ise süreci uzatmaya oynadığı anlatılır. füze savunması yarışında saat, stokları eriyen tarafların aleyhine işler.

Güney Amerika parantezi kısa tutulur: Venezuela operasyonunda rafineri vurulur, denetim bir türlü kurulamaz. Asıl tez, Sırbistan hava harekâtı örneğinin önce Rusya üzerinde, Ukrayna vekil güç yapılarak denendiğidir; hedefte rejim değişimi ile kaynakların paylaşımı vardır. Sonuç alınamaz; benzer arayış İran bahsinde İsrail öncülüğünde sürer. Köklere inildiğinde 1991 tarihli Wolfowitz belgesi gösterilir: rakipsiz kalan güç, hiçbir rakibin yükselmesine izin vermeyecek, Büyük İsrail tasarısı da bölgenin petrol damarlarını aynı hesaba bağlayacaktır. Sırp kalıbı tutmayınca Pers ile Türk güçlerinin yeniden sahneye döndüğü savunulur.

Sahada Rus yavaşlığının iki nedeni sayılır: kayıptan kaçınma hassasiyeti ile gökyüzünü dolduran FPV sürüleri. 20-25 kiloluk harp başlıkları taşıyan bu araçlar toplulukları dağıtır; idare istasyonları bulunsa da yenisi hızla kurulur, parçalar Britanya ile Fransa başta olmak üzere Polonya, Almanya ve Çekya hattından akar. Çare bellidir: Dinyeper üzerindeki köprüler ile demiryolu bağlantıları kesilince cephedeki birlikler desteksiz kalır, kale kentler mühimmatsız, gıdasız ve susuz çözülür. Bu saptamayı ERR üzerinden yayımlanan Estonya askeri istihbarat değerlendirmesi destekler; haberde Moskova güçlerinin demiryolları ile Dinyeper köprülerini uzun menzilli vuruşlarla hedeflediği aktarılır. lojistik boğma hamlesi, kışı da hesaba katar.

İnsansız hava araçları taarruzu felç eder: istasyon vurulur, yerine yenisi gelir. FPV dronları karşısında zırhlı ilerleme yavaşlar; sert kış zemini tanklara hız vaat etse de açık arazide teşhis edilmek kolaylaşır. Başkent semalarındaki bombardıman ile yerdeki insan gücü daralması aynı haftalara denk düşer; hava savunma eksiği kentleri açık hedef yapar. Bu atmosferi DevDiscourse sayfalarında yer alan Ekim analizi somutlar; yazıda başkentin savaşın en ağır bombardımanlarından birini yaşadığı haftada Alman şansölyesi ile Ukrayna liderinin görüşmesi ve yeraltı drone atölyesi ziyareti anlatılır.

Avrupa başkentlerinde yön arayışı

Diplomasi bahsinde İstanbul uzlaşısı hatırlatılır: NATO yayılmasının rafa kalkması, barışın temeli sayılır. Ne var ki sahne karışıktır; 32 ülkenin temsilcileri dayanışma için Kyiv yollarına düşerken Merz gibileri hem diyalogdan hem de savaş halinden söz eder. Bu ziyareti KyivPost haberinden izlemek mümkündür; haberde NATO Askeri Komite başkanı Dragone ile 32 müttefik temsilcisinin 6 Ekim günü Kyiv sokaklarında Ukrayna komuta kademesiyle buluştuğu yazılır. İstanbul formülü kâğıt üzerinde dururken sahadaki fotoğraf tersini söyler.

Berlin, anlatının kilit başkentidir. Mevcut yönetimin değişmeden Moskova ile aklıselim bir diyalog kurulamayacağı savunulur; kamuoyu desteği diptedir, AfD koalisyon tartışmalarının merkezindedir. Polonya tarafında halk savaş istemezken siyaset direnir; Baltık başkentleri Washington baskısıyla ateşi körükler. Bu ruh halini ZDF Politbarometer Ekim sayısı sayılarla ortaya koyar; ankette reformları doğru yönde bulanlar yüzde 30 düzeyinde kalırken yanlış yönde görenler yüzde 59 bandına ulaşır. koalisyon arayışı böyle bir iklimde büyür.

Güney cephesinde Türkiye-İsrail gerilimi tırmanır. Yüzlerce yıl Osmanlı idaresinde kalan Suriye topraklarında İsrail genişlemesi Ankara tepki toplar; Kürt grupların herkes eliyle kullanılması ateşi büyütür. Suriye düğümü çözülmeden bölgesel sükûnet zor görünür. Kuzeyde ise İsveç keşif uçuşlarıyla Karadeniz semalarında boy gösterir; küçük başkentlerin büyük güçleri peşinden sürükleme gayreti, anlatıda Washington yorgunluğuyla yan yana konur.

Rus yöntemi üç fiilde özetlenir: mevzilen, kuşat, boğ. Hava ve roket kalkanı azami kurulur, düşman zamanla çembere alınır; acele eden kayıp verir. Surovikin savunma hattının kurucusu diye övülür, Prigojin erken ve sert hamle isteyen ses diye anılır; yolsuzluk ile Sovyet artığı kadrolar ayrı bir dert sayılır, kararın yine Kremlin tepesinde verileceği vurgulanır. derin savunma anlayışı, kayıp vermeden boğmayı esas alır.

Rus yöntemi: kuşat, boğ ve sabret

Paranın bahsi ayrı bir cephedir. 11 Eylül ile 2023 arasında savunmaya harcanan 8T meblağın tamamı borçla karşılanır; 1,5T bütçe hayal diye nitelenir, Kongre merceğinde törpüleneceği öngörülür. Bu çerçeveyi CSIS analizi netleştirir; analizde Beyaz Saray talebinin 1,15T düzenli ödenek ile 350B uzlaşma fonundan oluştuğu ve Kongre onay sürecinin çetin geçeceği vurgulanır. Deniz ile hava gücü olan bir devletin kara savaşlarına gömülmesi, Britanya imparatorluğu örneğiyle anlatılır. bütçe tavanı tartışması, aslında imparatorluk sınırları tartışmasıdır.

Piyasalar cephesinde alarm zilleri çalar: tahvil getirileri yükselir, fiyat artışı hızlanır, Oval Ofis açıklamasında sürecin sonuna kadar sürdürüleceği söylenir. Taleb kara kuğu uyarısı eşlik eder; Körfez menşeli sülfürik asit olmadan izabe yapılamaz, nadir topraklar rafine edilemez, dizel nakliyeyi, gıda fiyatları mutfağı vurur. Bu tabloyu CNBC piyasalar haberi teyit eder; haberde uzun vadeli getirilerin 24 yılın zirvelerini gördüğü haftada 10 yıllık kâğıdın yüzde 5,244 bandında el değiştirdiği yazılır. tahvil getirisi grafiği, savaşın görünmez cephesidir.

Barış umudu Berlin, Paris ve Londra üçgenine bağlanır; mevcut küreselci sınıf koltuğunu korudukça yön değişmez. Almanya kilit ülke sayılır, Fransa ile Britanya benzer tıkanıklığı yaşar; değişim kaçınılmaz görülür. Washington odağını Ortadoğu sahasına çevirmişken Avrupalılara net mesaj verilir: biz orada olmayacağız. Egemen devletler kendi başkentlerinde karar vermedikçe jeopolitik denge kurulamaz. jeopolitik denge arayışı, önce başkentlerdeki iktidar değişimine bakar.

Finalde tarih merceğe girer: borç milli gelire oranla yüzde 240 bandına fırlayınca Britanya Hindistan defterini kapatır. Ders açıktır; cep yakası konuşunca ideolojik nutuklar susar, Vietnam sonrası Los Angeles lokantaları misali hayat normale döner. Jeopolitik harita yeniden çizilirken egemen karar, cüzdan eliyle verilir. Hindistan dersi unutulmamalı; çöküş gelmeden uzlaşma aramak lüks değil zorunluluktur.