Elon Musk Şüphecileri Yine Sahnede: Bu Kez de mi Yanılıyorlar?

Amerika'nın en büyük şirketlerinin yöneticileri bu hafta yine aynı cümleyi kurdu: Elon Musk yanılıyor. AT&T 'nin başkanı SpaceX'in telefon planını uygulanamaz buldu, T-Mobile 'ın finans direktörü fizik kurallarını hatırlattı, Delta 'nın başkanının ise Musk ile çalışmak istemediği öne sürüldü. Kulağa uzman görüşü gibi geliyor. Ama aynı fizik cümlesi sekiz yıl önce Tesla Semi için de kurulmuştu ve o kamyon bugün seri üretim bandında. Bu yazı, hangi şüphenin ciddiye alınması gerektiğini ve hangisinin tarihe karışacağını anlatıyor.

SpaceX'in planı kâğıt üzerinde zarif görünüyor. Starlink 'in çatıdaki çanak antenle uzaydan indirdiği internet, evin yanına konacak küçük bir hücreyle çevredeki telefonlara dağıtılacak; komşunun çanağı minik bir baz istasyonuna dönüşecek. AT&T başkanının itirazı üç ayaklı: küçük hücrelerin makro şebeke kurmak kadar pahalıya mal olması, başkasının evinden izin almadan sinyal yaymanın hukuki sorunu ve kendi fiber ağı varken neden kimsenin bunu yapmadığı sorusu. İzin meselesi gerçekten ciddi bir soru işareti ve şirketin düzenleyicilerle çözmesi gereken ilk düğüm bu. AT&T yöneticisinin bu değerlendirmesinin ayrıntılarını Axios aktardı ve röportajın tam metni Axios sitesinde yayımlandı.

AT&T'nin Tarihi: Devrimi İcat Edip Treni Kaçırmak

AT&T'nin sicili, bugünkü özgüvenini sorgulatıyor. Şirketin laboratuvarları hücresel iletişimi bulmuş, ancak şirket 1980 civarında pazar büyüklüğünü danışmanlık firmasına sorduğunda 2000 yılı için 900 bin telefon tahmini almıştı; gerçek sayı 109 milyonu aştı, yani tahmin yüzden fazla kat ıskaladı. Tuğla ağırlığındaki cihazlara bakıp mobil işi niş sanan yönetim, on yıl sonra pazara geri dönmek için 12,6 milyar dolar ödemek zorunda kaldı. Bugün şirket parasını fibere yatırıyor ve röportajın açıklandığı gün duyurulan 3 milyar dolarlık Corning anlaşması bunun kanıtı. Fiber mükemmel bir teknoloji olabilir, ama mobilde yanılan kurumun bu kez doğru bahsi oynadığını varsaymak için sebep yok.

T-Mobile dosyası daha da garip, çünkü şirket aynı zamanda SpaceX'in ortağı. T-Mobile, Starlink'in telefona doğrudan uydu bağlantısını ek hizmet olarak satıyor; buna rağmen başkan geçen yıl tehdidin abartıldığını, finans direktörü ise eylüldeki yatırımcı konferansında fizik kurallarının buna izin vermediğini söyledi. Bina duvarlarının ve hatta otomobil camlarının sinyali kestiğini, ev tipi hücrelerden bir milyardan fazla gerekeceğini ve içeriden bilen herkesin bu plana güldüğünü iddia etti. Şirketin kendi trafiğinde uydunun payını yüz binde ikinin altında göstermesi, bugünkü ölçeğin gerçekten minik olduğunu kanıtlıyor. T-Mobile yöneticisinin sözlerinin tam dökümünü LightReading yayımladı ve haberde femtocell planına yönelik alaycı ifadeler de yer aldı.

SpaceX'in Karşı Tezi: 600 Milyar Dolarlık Havuz

SpaceX yönetimi ise operatörlerin ciro havuzuna bakıyor. Şirket başkanı ağustos başında taşıyıcıların birlikte yılda 600 milyar dolara yakın gelir yazdığını, bunun önemli bir kısmını alabileceklerini ve hizmetlerinin daha iyi olacağını söyledi; Musk da yer şebekesinin mevcut operatörlerden yüksek bant genişliği sunacağını ekledi. Ertesi gün üç büyük operatörün hissesi de düştü, ardından peş peşe gelen rahatlatıcı açıklamalar bu yüzden iki kez okunmalı. Şirketin elindeki koz, 100 kat bant genişliği vaat eden ikinci nesil doğrudan telefona uydular ve gelecek yıldan itibaren yörüngeye taşınacak yeni takımyıldız. Spektrum tarafında resmî tablo netleşti: satış bedeli yaklaşık 17 milyar dolar nakit ve hisse artı 2 milyar dolarlık faiz desteği, yani videoda geçen 20 milyar ifadesi toplam yükün yuvarlaması. Spektrum satışının resmî koşullarını EchoStar duyurdu ve şirketin açıklamasında 17 milyar dolarlık bedel ile faiz desteği de yer aldı.

Sayılar SpaceX'in elini güçlendiriyor. Şirketin ikinci çeyrek geliri 7,8 milyar dolarla bir yıl öncesinin neredeyse iki katına çıktı, zararı 1 milyar dolardan 541 milyon dolara indi ve büyümenin arkasında Starlink ile yapay zekâ için kiralanan işlem gücü var. Starship geçen hafta ilk kez 26 uyduyla yörüngeye ulaştı, Starlink abone sayısı 12 milyonu buldu ve uydu sayısı 10 bini aştı. Barron's yazarı Al Root eylülde yanıldığını açıkça yazdı; şubat birleşmesini kayıp sananların aksine SpaceX hissedarlarının kazandığını kabul etti. SpaceX'in çeyrek sonuçlarının dökümünü TechCrunch yayımladı ve haberde Starlink ile yapay zekâ gelirlerinin büyümeye katkısı da incelendi.

Fizik Yasaları Deja Vu: Semi Dersi

Aynı fizik cümlesinin 2018 sürümünü kamyon dünyası hatırlıyor. Tesla Semi tanıtılıp 500 mil menzil vaat edince Daimler Trucks'ın başkanı, Almanya ile Kaliforniya'da aynı fizik kurallarının geçerli olduğunu söyleyip vaat gerçekleşirse test için iki kamyon alacaklarını duyurmuştu. 2020'de Bill Gates de batarya atılımına rağmen elektrikli tırların pratik olmayacağını yazmış, Musk bu yoruma bilgisi yok diye karşılık vermişti. Eylül sonunda Sparks tesisinde ilk Semi fabrikası açıldı: yılda 50 bin kapasite, tam yükte 500 mil menzil, şirket içinde üretilen 4680 hücreleri ve PepsiCo ile DHL gibi ilk müşteriler. Semi fabrikasının kapasite ve menzil bilgilerini Electrek derledi ve haberde 4680 hücrelerine geçişin ayrıntıları da anlatıldı.

Yine de alay edenlerin bir puanı haklıydı: takvim. Semi 2019 yerine 2026'da seri üretime girdi, yani yedi yıl gecikti. 2018'de bu kamyon yüzünden uykusu kaçmayan bir rakip, yıllarca rahat uyudu ve bu rahatlık ona pahalıya patlamadı. Fizik itirazı kaybederken tarih itirazı kazandı; bu ayrım, bugünkü telefon tartışmasını okumak için en sağlam gözlük. Mesele olabilirlik değil, hız sorusu.

Delta dosyası teknolojiden çok kişisellik kokuyor. Şirket uçak içi internette Starlink yerine Amazon Leo sistemini seçti; iddiaya göre Starlink yolcuyu kendi portalında bekletmeden bağlamak isterken Delta kendi giriş ekranında ısrar etti. Ardından havacılık kulislerini sızdıran bir hesabın aktardığı şirket içi sözler gündeme düştü: başkanın Musk ile çalışmak istemediği ve itibar söylentilerinin doğru olduğu yönünde ifadeler. Bu sözlerin doğrulanmadığını sızıntının sahibi bile yazdı ve havayolu yönetimi sessiz kaldı, dolayısıyla iddiaya ihtiyatla yaklaşmak şart. Delta yöneticisinin sözlerine dair iddiaları OneMileAtATime derledi ve sitenin haberinde alıntıların doğrulanmadığı özellikle vurgulandı.

Gökyüzünde Tercih Savaşı

Ürün tablosu Delta'nın kararını zorluyor. United, 560'tan fazla uçağında Starlink kurduğunu ve 2027 sonunda filoyu tamamlayacağını açıklarken Delta'nın Amazon kurulumları 2028'den önce başlamıyor ve plan yalnızca 500 uçağı kapsıyor. Yani Delta yolcusu yıllarca, United yolcusunun bugünkü hızını bekleyecek. Ryanair benzer bir kavgayı ocakta yaşadı: başkan anten sürtünmesinin yakıtı artırıp yılda 250 milyon dolara mal olacağını söyledi, Musk yanlış bilgilendirilmişsin karşılığını verdi ve tartışma karşılıklı hakaretle büyüdü. Air France, Qatar, Emirates ve British Airways dahil birçok dev Starlink'i seçerken Delta'nın tek başına terse yürümesi, kararın mühendislikten çok Musk faktörüne dayandığı izlenimini güçlendiriyor.

Şüphe tarihi rokette başlıyor. 2014'te Rus yetkili Rogozin, yaptırımlar ortasında Amerikalıların istasyona trambolinle gidebileceğini söylemişti; 30 Mayıs 2020'de SpaceX iki NASA astronotunu Crew Dragon ile taşıyınca Musk trambolin çalışıyor esprisini patlattı. Neil Armstrong 2010'da Kongre'de ticari roketçilere güveni olmadığını söylemiş, Arianespace 2015'te açık pazarda SpaceX'i yeneceğini iddia etmiş, NASA yöneticisi Duffy geçen ekimde Starship'in geride olduğunu belirtip Ay sözleşmesini rakiplere açmıştı. Geçen hafta Starship yörüngeye ulaşınca bu dosya da kapandı; Rogozin espriyi olgunlukla karşılayan az sayıdaki isimden biri oldu.

Tesla'nın karalama defteri de kabarık. GM'in eski başkan yardımcısı Lutz 2017'de şirketin batacağını ve 2019'u göremeyeceğini söyledi, Morgan Stanley 2019'da en kötü senaryoyu hisse başına 10 dolara indirdi. En tazesi geçen ağustosta eski Waymo başkanından geldi: içinde görevli varken bunun robotaksi sayılmayacağını yazdı. Bir yıl geçmeden Tesla, 4 Eylül'de Austin'de direksiyonsuz ve pedalsız Cybercab sürüşlerini halka açtı; Texas kayıtlarında 45 araç görünüyor ve Amerikan trafik güvenliği kurumu konuyu incelemeye aldı. Cybercab açılışının güvenlik incelemesi boyutunu Reuters duyurdu ve Texas kayıtlarındaki 45 araçlık filo bilgisini de paylaştı.

Tarihler Tutmayınca: Dürüst Muhasebe

Şimdi dürüst muhasebe zamanı, çünkü Musk'ın takvimi gerçekten güvenilmez. 2016'da söz verilen kıyıdan kıyıya sürücüsüz yolculuk, 2025'in son günü sıfır müdahaleyle tamamlandı; sekiz yıl gecikmeyle de olsa gerçekleşti. 2019'da vaat edilen bir milyon robotaksi 2020'de yollarda yoktu, bugün Austin'de gerçek bir servis var ama milyon değil. 2017'de tanıtılıp 2020'ye söz verilen Roadster'ın tanıtımı bu yıl 15 Ekim'e kaldı, ocakta Ay'ı dikkat dağıtıcı ilan edip Mars'a odaklanan şirket şubatta 10 yıldan kısa sürede Ay'da büyüyen bir üs kurmaktan söz etti. Bu tablo karşısında tarihlere şüpheyle bakmayan yatırımcı, bile bile risk alıyor demektir. Bernstein analisti gibi dengeli sesleri de duymak gerek: herkes sakin olsun, kuleler bir yere gitmiyor notu bugünün gerçeğini yakalıyor. Starlink mobil servisi kırsalda ve afetlerde gerçek bir boşluğu doldurabilir ama karasal şebekeleri değiştirmekten çok uzak. Bina içi kapsama sorunu, kullanıcıların operatör değiştirme isteksizliği ve Cybercab araçlarının sıkışınca uzaktaki operatörden yardım alması, teknolojinin henüz ham taraflarını gösteriyor. Bu itirazlar ürünü gömmek için değil, beklentiyi ayarlamak için okunmalı.

Buradan çıkan yatırımcı kuralı iki cümlelik. Şüpheciler genellikle ne zaman konusunda haklı, olup olmayacağı konusunda haksız çıkıyor: Semi yedi yıl gecikti ama gerçek, robotaksi yıllarca gecikti ama gerçek, Starship söz verilenden geç yörüngeye çıktı ama gerçek. O yüzden büyük bir isim olmaz dediğinde sorulacak soru belli: bu kişinin masada nesi var. Kendi dev işini koruyan bir yönetici, haklı olduğundan daha emin konuşur; tarihi eleştiren ise muhtemelen haklıdır, planı ona göre yapmak gerekir.

Önümüzdeki sınavlar takvime yazıldı. Operatörlerin ekim sonu bilanço görüşmelerinde Starlink'i nasıl andıkları, savunmanın mı yoksa rekabet planının mı konuşulduğu izlenecek. Starship'in gemiyi kuleyle yakalama denemesi ekim sonu hedefli, Roadster tanıtımı 15 Ekim'de ve V2 uyduları gelecek yıl yükselip 2027 sonunda tam telefon servisi başlayacak. Terafab çip fabrikasına roketten zor diyen çip analisti ile yörüngedeki veri merkezlerini bu on yıl için abartı bulan Sam Altman, sıradaki şüphe dalgasının habercisi. Akıllı insanlar yine kuşkuyla bakacak; soru, bu kez kimin neyi ıskaladığı.