Para Koda Dönüşürse: Avrupa Parlamentosu'ndaki Sert CBDC Konuşması

Ekonomist Richard Werner, Avrupa Parlamentosu'nda Christine Anderson'ın düzenlediği etkinlikte yaklaşık sekiz dakikalık bir konuşma yaptı. The Financial Express kanalındaki kayıt yüz binlerce kez izlendi ve başlığı en sert iddiaları öne çıkarıyor. Werner'in ana tezi tek cümleyle şu: programlanabilir devlet parası vatandaşı denetleyen bir araca dönüşür; çıkış yolu ise çok sayıda küçük bankanın taşıdığı merkeziyetsiz düzendir. Konuşmacıyı daha önce duymayanlar için bir not: ForkLog'un Mayıs 2026'da yayımladığı söyleşide de aynı uyarıları dile getirmişti.

Teknik omurga programlanabilirlik kavramı, yani paranın nasıl harcanabileceğine kodla kural konması. Werner, Londra'nın bu gücü istediğini öne sürüyor. Oysa bankofengland.co.uk adresindeki güncel durum notu tam tersini yazıyor: ne banka ne hükümet kimsenin parasını programlamayacak, bu yasak yasayla güvenceye alınacak. Londra ayrımı da net koyuyor: kullanıcının kendi koyduğu otomatik ödeme talimatı serbest kalacak, devletin harcama kısıtı getiren para biçimi ise hem yasayla yasaklanacak hem mimaride imkânsız olacak.

Brezilya deneyi teknik ikilemi sayılarla gösteriyor. BIS'in bis.org adresinde yayımlanan değerlendirmesine göre Drex pilotunun ilk aşamasında gizlilik, ölçeklenebilirlik ve programlanabilirlik arasında üçlem denen bir gerilim bulundu: gizlilik çözümleri eklenince işlem hızı saniyede 150'den 10'un altına düştü, oysa merkez bankasının kendi ödeme sistemi 300 işlem yapıyor. Yani mahremiyet artınca hız ve programlanabilirlik törpülendi; üstelik bazı çözümler denetçinin izleme yetkisini de perdelediği için rafa kalktı.

Werner'in güç istismarı dosyasındaki en somut sayfa Kanada 2022. CNN'in aktardığı polis açıklamasına göre 206 finansal ürün donduruldu, 56 kişi ve kuruluşun bilgisi paylaşıldı, 253 Bitcoin adresi işlem platformlarına bildirildi, 3,8 milyon dolarlık bir ödeme hesabı kapatıldı. CTVNews'in o günlerdeki haberine göreyse ilk dalgada en az 76 hesapta yaklaşık 3,2 milyon dolar bloke edildi; Maliye daha sonra toplamın 200'ü aşkın hesapta 7,8 milyon Kanada dolarına ulaştığını duyurdu. Kritik nokta şu: dondurmalar mahkeme kararı olmadan, acil durum yetkisiyle yapıldı. Werner buradan devlet parasıyla bunun çok daha kolay olacağı sonucunu çıkarıyor.

Konuşma 2020'ye uzanıp aşı belgelerini dijital kimliğe açılan arka kapı diye niteliyor; bu kısım konuşmacının yorumu. Somut isim olarak verdiği örnek ise Brüksel'de yaşayan İsviçreli eski istihbaratçı Jacques Baud: AB yaptırım listesine alınınca hesapları donduruldu. Swissinfo'nun Şubat 2026 haberine göre Belçika daha sonra temel ihtiyaçlar için insani muafiyet tanıdı; yani konuşmadaki yiyecek alamama tablosu o tarihten sonra kısmen değişti. AB tarafı ise yaptırımın ifade özgürlüğü cezası değil, güvenlik gerekçeli olduğunu söylüyor.

Werner merkez bankası parasını maçı yöneten hakemin sahaya girip gol atmasına benzetiyor: bankayla müşteri arasındaki eski iş bölümü bozulur, hem denetleyen hem yarışan aynı kurum olur. 2021 enflasyonunu da para basımına bağlıyor; iktisatçılar arasında bu konu hâlâ tartışmalı, enerji ve tedarik şokunu öne çıkaranlar da var. Not düşeyim: konuşmanın salgın ve tanınmış isimlere dair en ağır iddiaları için bağımsız kanıt sunulmuyor; kaydın kendi açıklaması bile bunların kanıtlanmış olgu olmadığını yazıyor.

Banka sayısı tezinde ise rakamlar konuşmacının yanında. ECB kayıtlarına göre krizden bu yana euro bölgesindeki bankacılık gruplarının üçte biri kayboldu; 2008 ile 2016 arasında kredi kuruluşu sayısı dörtte bir azaldı; 2014'te 3 bini aşan küçük banka sayısı 2023'te 1928'e indi. Werner, Almanya'nın ihracat şampiyonu küçük firmalarını bu yerel banka dokusuna bağlıyor ve çözüm diye aynı reçeteyi yazıyor: az sayıda dev yerine çok sayıda küçük banka, krediyi küçük işletmeye akıtan yapı. Çin'in tek bankadan binlerce bankaya geçiş hikâyesini ise kendi anlatımı olarak aktarıyor.

Peki korkulan senaryo kapıda mı? ECB'nin Europa portalındaki takvime göre dijital euroda hazırlık aşaması Ekim 2025'te bitti; 2027'nin ikinci yarısında 12 aylık pilot başlayacak, ilk ihraç 2029'dan önce düşünülmüyor ve yasa çıkmadan ihraç kararı alınmayacak. Çevrimdışı ödemelerde mahremiyetin nakit düzeyinde tutulacağı da aynı sayfada yazıyor. Yani resmi takvim, konuşmadaki aciliyet hissinden daha yavaş ilerliyor. Okuyucu için pusula basit: iddia ile belgeliyi ayır, yasa sürecini ve pilot sonuçlarını izle.