Her Yatirimcinin Okumasi Gereken Kitaplar: Benjamin Graham'den Bitcoin Standard'a

Her yatırımcının kitaplığında en çok satanlar rafı kabarır ama gerçek farkı yaratan, hangisinin kalıcı fikir verdiği ve hangisinin sadece pazarlama diliyle parlatıldığıdır. Clive Thompson yıllardır biriktirdiği kitap duvarının önünden sesleniyor ve tek tek okuduğu eserler arasından eleyerek ilerliyor. En baştaki uyarısı sarsıcı biçimde net: büyük dolandırıcılık hikayelerini okumadan yatırım öğrenilmez, çünkü insan hırsı ve saflığı yüzyıldır aynı kaldığı için piyasa psikolojisi hiç değişmiyor. Bu yüzden sözü, Leo Koretz'in Panama'daki hayali kereste ve petrol arazileriyle kurduğu Empire of Deception ve henüz okumadığı History of Interest Rates gibi kalın ciltlere getirerek açıyor.

Listenin zirvesine hiç tereddütsüz 1949'da Harper & Brothers'tan çıkan The Intelligent Investor yerleşiyor. Warren Buffett'in hocası Benjamin Graham için yatırım, fiyatı düşük, içsel değer yüksek şirketi hata payı ile almaktır. Defter değeri ve F/K oranı düşükken sabırla beklemek, köpükten uzak durmak gerekir. Wikipedia'ya göre kitap defalarca güncellendi ve Jason Zweig yorumlu baskısıyla hâlâ referans olmayı sürdürüyor. Thompson özellikle 8. bölüm olan Yatırımcı ve Piyasa Dalgalanmaları'nı işaret ediyor; Investopedia'ya göre bu bölümde anlatılan Mr. Market metaforu, en büyük düşmanın dışarıdaki dalgalanma değil kendi duyguların olduğunu hatırlatır.

Graham'in değer odaklı çerçevesini tamamlayan eser, Philip Fisher'in 1958'de yayımlanan Common Stocks and Uncommon Profits kitabı. Fisher ucuzluktan çok büyümeyi arar: rakiplerin kopyalayamadığı ekonomik hendek , yani patent, marka veya ölçek avantajı, ve üstün yönetim. Wikipedia'ya göre kitabın ünlü 15 maddelik kontrol listesi fabrika ziyaretinden Ar-Ge bütçesine, çalışan ilişkilerinden satış organizasyonuna kadar uzanır. Thompson'ın altını çizdiği 6. bölüm Ne Zaman Satmalı ve Ne Zaman Satmamalı, gerçekten olağanüstü bir şirketi makul fiyata bulduysan neredeyse sonsuza kadar tut fikrini savunur; yazarın deneyimine göre sık al-sat, getiriyi törpüler.

Fiyat ile Değer Arasındaki Uçurum

Bu iki klasiğin üzerine Lawrence Cunningham'ın derlediği The Essays of Warren Buffett geliyor. Yıllık hissedar mektuplarını sistematik bir ders kitabına dönüştüren eser, fiyat ile değer arasındaki farkı netleştirir: fiyat ödediğin, değer aldığındır. Eğer aldığın değer ödediğinden belirgin yüksekse iyi bir anlaşma yapmışsındır. Aynı damardan beslenen 1934 tarihli Security Analysis ise Graham ve David Dodd'un 1940'da genişlettiği profesyonel ders kitabıdır. Thompson'ın önerdiği 4. bölüm Yatırım ile Spekülasyon Arasındaki Fark, sermayeyi koruyup makul getiri sağlamayan her hamlenin spekülasyona dönüştüğünü söyler. Her iki kitapta da Mr. Market karakteri, panik günlerinde hisseni ucuza almak isteyen, coşku günlerinde ise pahalıya almaya razı kaprisli ortağı simgeler.

Howard Marks'ın 2011'de yayımlanan The Most Important Thing kitabı döngüler ve zıt yönlü düşünme üzerine kurulu. Oaktree Capital (oaktreecapital.com) Capital'in 200 milyar doları aşan varlıkları yöneten kurucu ortağı Marks, risk döngülerini okumadan ve kalabalıktan farklı düşünüp haklı çıkmadan ortalamanın üzerine çıkılamayacağını anlatır. oaktreecapital.com arşivine göre yazarın yıllardır yayımladığı memolar bu kitabın iskeletini oluşturur; kitaptaki en çarpıcı cümlelerden biri Diğer yatırım kitaplarının tek bir sihirli formül sattığını hatırlatıp Hiçbir kural her zaman işe yaramaz demesidir. Thompson ikinci bölümü, piyasanın etkinliği ve sınırları üzerine olan kısmı özellikle öneriyor; Marks'a göre piyasalar çoğu zaman etkindir ama her zaman doğru fiyat vermez ve işte fırsat orada doğar.

Peter Lynch'in 1989'da Simon & Schuster'dan çıkan One Up on Wall Street ise bireysel yatırımcıya cesaret verir. Wikipedia'ya göre Lynch, 1977-1990 arasında Fidelity Magellan'ı yıllık ortalama %29,2 bileşik getiriyle 18 milyon dolardan 14 milyar dolara taşımış ve 46 yaşında emekli olmuştur. Tezi basittir: sıradan bir ürün veya hizmeti severek kullanan birey, profesyonelden önce harika bir şirketi fark edebilir. Investopedia'ya göre Lynch'in altını çizdiği kazma-kürek stratejisi, yapay zeka gibi yeni teknolojilerde doğrudan çip üreticisini değil, o teknolojiden verim toplayan sıradan şirketleri de portföye katmayı önerir. Yazarın kenar notları arasında çeşitlendirme, maksimum kaybın %100 ama kazancın sınırsız olduğu ve günümüzde haber akışının artık kaçılamaz hale gelerek herkesi aynı bilgiye maruz bıraktığı hatırlatmaları var.

Rastgelelik, Disiplin ve Altının Hafızası

Bu coşkulu aktif arayışın tam karşısında Burton Malkiel'in 1973'te W.W. Norton'dan çıkan A Random Walk Down Wall Street durur. Princeton profesörü Malkiel, rastgele seçilmiş bir hisse sepetinin bile çoğu aktif stratejiye kafa tutabileceğini, etkin piyasa hipotezi ve çeşitlendirme ile endeks fonu tutmanın uzun vadede profesyonellerin çoğunu geçtiğini savunur. Wikipedia'ya göre kitap lale çılgınlığı ve Güney Denizi balonundan 1960-1990 arası spekülatif dalgalara kadar uzanan ikinci ve üçüncü bölümlerde kalabalık çılgınlığının tarihini anlatır. Thompson, kitabın ABD vergi sistemine odaklandığını, ABD dışında yaşayanlar için bazı bölümlerin daha az pratik kalabileceğini de ekliyor; yine de zamanı olmayan herkes için sade endeks sepeti ve sabır, en temiz çözüm olarak öne çıkıyor.

Daha hikaye odaklı bir durak, Edwin Lefèvre'in 1923'te kaleme aldığı Reminiscences of a Stock Operator . Kitap, Jesse Livermore'un servet ve iflas arasında savrulan hayatını roman tadında anlatır. Wikipedia'ya göre eser, spekülasyon, kaldıraç ve kendini kandırmanın psikolojisini ders gibi gösterir. Thompson, tek bir bölüm seçecekse Livermore'un aşırı al-satla çöküşünü anlatan beşinci bölümü işaret ediyor; çıkarım net: al ve tut disiplini, sürekli hamle yapma dürtüsünden daha kazançlıdır. Aynı tarihsel hafızayı altın tarafında Timothy Green'in 1982 tarihli The New Gold World tamamlıyor; yazar 35 dolardan 850 dolara tırmanıp çöken altın döneminde İsviçre bankalarının haftada 750 kilograma varan fiziki talebi nasıl yönettiğini, 1980'de yaklaşık 150 ton hurda altının geri toplandığını anlatır.

Günlük hayata dönük en pratik reçetelerden biri Alexander Green'in The Gone Fishing Portfolio kitabı. %30 ABD hissesi, %30 uluslararası hisse ve kalanı gayrimenkul, altın madencileri, enflasyona endeksli ve kısa vadeli tahvillerle tamamlayan varlık dağılımı , mükemmel anı beklemeden yatırım yapmayı öğütler; yazarın benzetmesi çarpıcıdır, bütün ışıkları yeşil bekleyerek evden çıkamazsın. Bu disiplini sayılarla sınayan eser James O'Shaughnessy'nin 30 yıl önce ilk baskısı çıkan What Works on Wall Street kitabıdır; yazar Compustat verileriyle 1954-1996 arasında 10 bin doların düşük fiyat/satış ve yüksek momentumla 13 milyon dolara, buna karşılık büyük ve yüksek temettülü hisselerde yalnızca 1,73 milyon dolara ulaştığını tablolarla gösterir. Peter Bernstein'in Against the Gods kitabı ise olasılık tarihini Roma zarlarından Rönesans kumarbazlarına taşıyarak aynı dersi verir: oyunu kuranın olasılığı her zaman kendi lehinedir ve risk, sayılarla düşünülmeden yönetilemez.

Listenin güncel halkasını Saifedean Ammous'un 2018'de yayımlanan The Bitcoin Standard kitabı ve Philp Jenks ile Stephen Eckett'in derlediği Harriman's New Book of Investing Rules kapatıyor. Saifedean'in sitesine göre kitap, küresel para birimlerinin değer kaybını sert para kavramıyla açıklayarak Bitcoin'i bu çerçevede konumlandırır. Harriman kitabı ise Bogle, Bernstein, Marks, Faber ve Grantham gibi 150 uzmanın kendi kaleminden kısa kurallarını toplar; Thompson, Warren Buffett'in listede yer almamasının katkıların doğrudan yazarlardan gelmesinden kaynaklandığını not ediyor. Yan rafta duran Joel Greenblatt'in Little Book serisi, değer yatırımı ve piyasayı yenen basit formülleri herkesin okuyabileceği dille özetler. Böylece Thompson'ın kütüphanesi, Graham'in hata payından Fisher'in hendeğine, Lynch'in gözleme dayalı keşfinden Malkiel'in endeks sadeleşmesine uzanan tam bir yay çizer.