Yapay zekâda yeni dönem: pahalılaşan abonelikler, ucuzlayan zekâ

Aynı paraya yarı hizmet almak kulağa kötü bir anlaşma gibi geliyor, ama yapay zekâ dünyasında geçen ay tam olarak bu yaşandı. OpenAI, 200 dolarlık Pro planının kredi karşılığını yarıya indirdi ve Anthropic de aylar önce benzer bir daralmaya gitmişti. Öte yandan dizüstü bilgisayarda çalışan ücretsiz bir model, altı ay öncesinin en iyi modeliyle yarışıyor. Konuşmacı bu iki zıt hareketi aynı tabloda okuyor: tepe pahalılaşırken taban bedavaya yaklaşıyor ve faturanın mantığı baştan yazılıyor.

Abonelik makası: Astra ve yarıya inen krediler

Eylül ayının hikâyesi hızlı gelişti. OpenAI, 3 Eylül günü en güçlü modeli GPT-6 Astra'yı yayınladı, talep patlayınca bir hafta sonra 200 dolarlık Pro planın yeni satışlarını durdurdu ve 29 Eylül günü Thibault adlı çalışan planın geri döndüğünü ama dolar başına API karşılığının yarıya indiğini duyurdu. İşin püf noktası şurada: Astra'nın birim fiyatı sabit kalırken GPT-6 Sol ve Luna yarı fiyatla çıktığı için, ucuz modelleri kullananın kotası değişmiyor, Astra kullananınki yarıya düşüyor. Aynı gün tanıtılan 500 dolarlık katman ve sekiz kat hızlı Ultrafast modu ise hız tutkusunun ayrı tarifeyle satılacağını ilan etti. Bu tabloyu the-decoder.com sitesindeki 29 Eylül tarihli haber de doğruluyor ve sitenin aktardığına göre şirket abonelikten kullandıkça öde düzenine kayıyor.

SemiAnalysis hesabı: 200 dolara 14 bin dolarlık kullanım

Haziran ayında araştırma şirketi SemiAnalysis, aboneliklerin içinde gerçekte ne kadar API karşılığı kullanım saklı olduğunu ölçtü ve sonuçlar dudak uçuklattı. Buna göre 20 dolarlık Claude Pro yaklaşık 400 dolarlık, ChatGPT Plus yaklaşık 700 dolarlık kullanıma denk geliyordu. Asıl çılgınlık 200 dolarlık katmandaydı: Claude Max yaklaşık 8 bin dolarlık, ChatGPT Pro ise yaklaşık 14 bin dolarlık kredi barındırıyordu. Konuşmacı bu abonelik sübvansiyonunun sonsuza dek yaşayamayacağını, zararın eninde sonunda bir yerde patlayacağını söylüyor ve haklı görünüyor. Bu ekonominin ayrıntılı dökümünü superhuman.ai sitesindeki Haziran tarihli analiz de ortaya koyuyor ve yazıya göre laboratuvarlar her abonede binlerce dolar kaybediyordu.

Aynı daralma Anthropic cephesinde iki ay önce yaşanmıştı. Temmuz ayında Fable adlı tepe model 20 dolarlık plandan çıkarıldı ve kullandıkça öde düzenine bağlandı; 100 ve 200 dolarlık Max planlarındaki kullanıcılar ise limitlerinin yalnızca yarısını bu modele harcayabilir hale geldi. Şirketin yardım sayfasındaki güncel tablo bu ayrımı netleştiriyor ve destek dokümanına göre Fable 5 ile 5.1 artık Max planların standart parçası sayılırken Pro planda kredi kartı devreye giriyor. Konuşmacının 5.1 sürümüne dair bazı ayrıntıları güncel tabloyla birebir örtüşmese de yön aynı: en iyi model, sabit ücretin sınırsız misafiri olmaktan çıkıyor. Bu gelişmeyi support.claude.com adresindeki resmî yardım yazısı da doğruluyor ve yazıda promosyon döneminin Temmuz ortasında bittiği açıkça belirtiliyor.

Dört yılda ücretsiz denemeden kota matematiğine

Bugüne geliş dört yıllık bir serüvenin sonucu. Kasım 2022 sonunda ChatGPT herkese ücretsiz açıldı, Şubat ayında 20 dolarlık Plus fiyatı sektör standardı oldu ve Anthropic aynı yıl Claude Pro ile bu fiyatı kopyaladı. Aralık 2024 günü 200 dolarlık Pro sınırsız kullanım vaadiyle çıktı, bir ay sonra Sam Altman bu planda para kaybettiklerini itiraf etti. Ocak 2025 sonunda DeepSeek R1, o1 seviyesini yirmi yedide biri fiyata sundu ve bir hafta sonra Nvidia bir günde 589 milyar dolar değer kaybetti. Sonrası malum: Max katmanları, haftalık limitler, 24 saat çalışan ajanların tek başına on binlerce dolarlık kullanım üretmesi ve Codex limitine kredi satın alma düğmesinin eklenmesi. Konuşmacının çıkardığı ders basit: sabit ücretle sınırsız zekâ satma deneyi ajanlar çağında çöktü.

Dizüstündeki iddia: sınır modeli eve taşıyor

Dizüstündeki iddia ise bu kasvetli tablonun neşeli yüzü. Alibaba kökenli 27 milyar parametrelik Qwen modeli Ağustos ayında çıktı ve sıradan dizüstülerde çalışabiliyor. Konuşmacı onu yarım yıl öncesinin sınır modeli Opus 4.6 ile karşılaştırdı: açılış sayfası, Tetris oyunu ve bisikletli tilki çiziminde yerel model daha zevkli sonuçlar verdi, fizik simülasyonunda berabere kalındı. Burada bir düzeltme gerekiyor, çünkü videoda model Qwen 3.8 diye anılsa da karşılaştırma sayfası bunun Qwen3.5 27B olduğunu gösteriyor ve yazının tamamında doğru ad kullanılıyor. Bu düzeltmenin kaynağı artificialanalysis.ai sitesindeki birebir model karşılaştırmasıdır ve sayfaya göre Qwen3.5 27B zekâ endeksinde 23 puanla Opus 4.6 modelinin 26 puanının hemen dibinde yer alıyor.

Hızın bedeli ve ikinci test turu

Ne var ki yerel modelin iki büyük kusuru var: yavaşlık ve derinlik. Küçük bir bilgisayarda saniyede 10-15 belirteç üreten model, abonelikle 5-10 dakikada bitecek bir açılış sayfasını bir saate yayıyor. Konuşmacının ikinci test turu tabloyu netleştiriyor: araba çizimini üç boyutlu modele çevirmede, Blender işlerinde ve oyun üretiminde yerel model tepe modellerin çok gerisinde kalıyor, ama hava durumu uygulamasında GPT-6 Sol'a yaklaşıyor. Yapay zekâ endeksinde Qwen; GPT-6 Luna, DeepSeek V4.1 ve Gemini 3.8 flash ile aynı ligde görünürken uzun soluklu ajan görevlerinde ve sanrı oranında sınıfta kalıyor. Fiyat tarafında ise makas çarpıcı: Sol, milyon belirteçte 2 dolar giriş ve 10 dolar çıkış fiyatıyla öncüllerinin yarı fiyatına indi. Bu fiyat kırılımını thenextweb.com sitesindeki lansman haberi de doğruluyor ve habere göre Luna modeli 10 cent giriş ücretiyle yüksek hacimli işlere oynuyor.

Fiyatların düşmesinin üç sade nedeni var. Birincisi rekabet: Çin modelleri giderek akıllanıp ucuzluyor ve DeepSeek anından beri her yeni sürüm sınır laboratuvarlarını indirim yapmaya zorluyor. İkincisi verimlilik: modeller artık ne kadar düşüneceğini ayarlayabiliyor ve orta çaba ayarında çalışan Opus 5.5, selefinin kalitesini yüzde 65 daha az belirteçle yakalayıp maliyeti dörtte üçten fazla düşürüyor. Üçüncüsü işletme maliyeti: OpenAI temmuz ayında kendi modelleriyle kendi çiplerindeki çalıştırma kodunu yeniden yazdırıp maliyeti yüzde 20 kırdı ve bu indirim fiyatlara yansıdı. Konuşmacının sevdiği iş başına fiyat grafiği sonucu özetliyor: Fable 5 ile 9 dolara yapılan iş bugün Sol ile 30 cente iniyor.

İki yıl geriye gidince tablo daha da dramatikleşiyor. Yapay zekânın yıllarca çuvalladığı görsel bulmaca seti ARC-AGI, Aralık 2024 günü yaklaşık 4 bin 500 dolara çözülürken bugün ücretsiz bir model aynı skoru centlerle eşleşiyor. ARC seti zekâyı bilinmeyen görevleri öğrenme hızı olarak ölçer ve bu tanıma göre sıradan işlerin zekâsı neredeyse bedavaya inmiş durumda. Bu çerçevenin kaynağı arcprize.org adresindeki resmî tanımdır ve siteye göre amaç insanla makine arasındaki gerçek farkı bilimsel biçimde izlemektir. Elbette yetenek büyüdükçe fiyat aynı kalıyor; en üst katmanda milyon belirteç başına 10 dolar giriş ve 50 dolar çıkış tarifesi hem Astra hem Fable için değişmeden duruyor.

Tepe pahalı kalıyor: gizli testler ve yeni işler

Açık modellerin halka açık puanlarda sınıra yaklaşması göz boyamamalıdır. ABD hükümetinin yapay zekâ test merkezi CAISI, DeepSeek V4 Pro modelini Nisan 2026 günü değerlendirdi ve modelin halka açık testte yüzde 5 görünen farkının özel testlerde 16 puana çıktığını buldu. Amerikan standartlar kurumu bünyesindeki merkezin raporuna göre açık ağırlıklı model sınırın yaklaşık 8 ay gerisinden geliyor. Bu bulguları nist.gov adresindeki resmî değerlendirme yazısı da belgeliyor ve yazıya göre 35 model ile 16 ölçütün tarandığı geniş bir çerçeve kullanıldı. Terminal-bench fen testinde sınır modelleri başarılı olurken açık modellerin dökülmesi de aynı hikâyeyi anlatıyor. Sonuç olarak tepe modellerin parasını haklı çıkaran şey giderek yeni kullanım alanları oluyor.

Video düzenleme denemeleri vasat ama hızla iyileşiyor, oyun tarafında ise Astra ile tek seferde Minecraft benzeri oynanabilir demolar üretilebiliyor; kimse bu işleri açık modellere denemiyor bile. Öte yandan sanrı tarafında fark iki katına çıkıyor: sınır modeller bilmediklerini uydurmamakta açık modellere iki kat üstün. Güvenlik cephesinde de tablo benzer; kendi makinesinde çalışan açık model yönlendirme saldırılarına çok daha açık. Kapanışta konuşmacı dürüst bir bilanço çıkarıyor: tepe model kullananlar eskiye göre daha az alacak, ama çoğu kullanıcı tepe modele ihtiyaç duymuyor. Mac yatırımı kısa vadede aboneliğin yerini tutmaz, uzun vadede ise mantıklı bir bahistir.