Eve Yapay Zeka Kutusu Almadan Önce Hesabı İki Kez Yapın

Sepette duran kutu fikri tanıdık bir ikilemden doğuyor. Reddit’te biri 10 bin dolardan fazla harcayanlara pişman olup olmadıklarını sordu, 338 olumlu oy ve 347 yorum topladı. Tetikleyici, Z.AI’nin GLM-4.6 gibi Çin planlarının ucuzluğu. İnsanlar hem para hem de zaman gömmeden önce bu planın yanında ev kurulumunu haklı çıkarıp çıkaramayacaklarını tartıyor ve tereddüt tam da bu makasın ortasında duruyor.

İkinci elin fiyatı neden düşmüyor

En çok avlanan kart beş yaşındaki RTX 3090, 24 GB bellekle hâlâ en ucuz gigabayt başına maliyet. eBay satışlarını tarayan izleyici, medyanın Ocak 2026’da 639 dolar, Haziran’da 946 dolar olduğunu, altı ayda yüzde 47,9 artış demek olduğunu ölçtü. 16 Eylül’de iki ayrı takipte medyan 1.400 dolar ve 1.415 dolar olarak listelendi, sekiz kartı olan birinin ikinci sistem için gördüğü 1.300 ila 1.500 dolar aralığı da bunu doğruluyor.

Ağustos’ta yayılan her kart üç katına çıktı söylemi ölçümle çelişiyor. Aynı takipte 16 kartın yalnızca dördü altı ayda yüzde 5’ten fazla artarken altısı yüzde 5’ten fazla düştü. DGX Spark her gün değer kaybeden elektronik atık benzetmesi de benzer şekilde kanaat, ölçüm değil. İkinci el pazarı tek bir kartta ısınıyor, genelde değil.

Kutunun matematiği: ayda 200 dolar

Yeniden satış belirsiz olduğu için yanına konabilecek en somut sayı abonelik. 4.699 dolarlık DGX Spark, ayda 200 dolarlık planla yaklaşık 23 aya denk geliyor ve bu hesap güç, yeniden satış ve planın zam ihtimalini dışarıda bırakıyor. İlginç bir kırılma, Claude Code’un yoğun kullanımda sınır koymasıydı: ayda 200 dolarlık en üst planı kullanan biri bir anda kesilince ertesi gün yaklaşık 5 bin dolara Spark alıp kimse kısamaz dediği bir altyapıya sarıldı.

Bu kutuları cazip kılan tek havuzlu bellek. Spark 128 GB birleşik bellekle Eylül’de 4.699 dolar, Ocak’ta 4.000 dolardı. Aynı 128 GB’la Framework Desktop Ryzen AI Max+ 395 modeli 3.449 dolar, Ocak’ta 2.459 dolar, lansmanda 1.999 dolardı. 3 bin dolarlık isimsiz mini bilgisayar ise BIOS güncellemesi, sürücü ve garanti yok yanıtıyla soğuk karşılanıyor. M5 Ultra’lı yeni Mac Studio 96 GB’la 5.499 dolardan başlıyor ve büyük modeller artık bu havuza sığıyor.

Sığıp sığmamak başka, ne hızda cevap vermek başka. Her yeni kelimede modelin yeniden okunması gerektiği için hız gigabayt değil, bant genişliği işi. Spark 273 GB/s, bir Mac Studio karşılaştırmasında yaklaşık 800 GB/s, kullanılmış 3090 ise 936 GB/s. Cari fiyatla 3090 dolar başına Spark’tan yaklaşık 11,5 kat fazla bant veriyor, Haziran’da 946 dolarken bu fark 17 kattı; makas pahalı kart yüzden daraldı, kutu hızlandığı için değil.

Kod ajanı neden sohbette iyi, görevde yavaş

Kod ajanı sohbetten farklı bir hayvan. Projeyi okuyup kodu kendi düzenleyen asistan, işe başlamadan uzun talimatlarını önden yükler: Claude Code yaklaşık 33 bin, OpenCode yaklaşık 7 bin parçacık. Spark’ta 120 milyar parametreli modelle ölçülen koşuda 20 bin bağlamda istem okuma 1.676 parçacık/s, yazma 36,7 parçacık/s; 48 binde okuma 1.225, yazma 30,4. Yani 33 binlik başlangıç 20 ila 27 saniye oyalar, ilk kelime gecikir. Çift cihaza sahip birinin testinde daha geniş bantlı M4 Max’e karşı Spark toplam sürede kazanıyor çünkü istemi daha hızlı okuyor; bağlam önbelleği her turda yeniden okumayı azaltıyor ama hangi makinenin hangi modelde hızlı olduğu sıralamasını değiştirmiyor. Qwen3 27B gibi orta modelde Spark ve AMD Max+ 395 en zayıf ikili, 1 bit’e sıkıştırılmış DeepSeek V4 Flash ise aynı AMD yongalı Strix Halo’da saniyede 9 ila 13 parçacıkta sürünüyor ve sahibi buna rağmen kod ajanı için gerçekçi değil diyor. 48 bin dolarlık ev sunucusuyla ChatGPT kıyasında birkaç saniyeye karşı 10 dakikadan fazla, 10 ila 100 kat fark anlatısı ise ölçüm değil, his.

Hız/dolar şampiyonu 3090’ın zayıf karnı hacim ve oradan heves doğuyor. Tek kart 24 GB, RTX 4090 da 24 GB ve nicemlenmiş hâlde bile 30 milyar parametreye zar zor yetiyor, çoğu kullanıcı iki kartı sonra dördü konuşuyor. Öte yandan gözler daha büyük modellerde: GLM-4.6 sonrası beklenen dev açık modeller 1 TB üzeri bellek istiyor. Bugün 128 GB’lık makinenin akıcı çalıştırdığı seviye Qwen, Gemma, Llama ailelerinin alt uçları ve 128 GB MacBook Pro’nun en öndeki kod modelleriyle boy ölçüşmesi sorusuna üst yanıt hayır, uzaktan bile değil. Yine de hacmi büyütmenin yolu kart istiflemek; biri tek kartın pişmanlığı derken diğeri ikiden dörde can atıyor. En çok konuşulan tırmanış abonelik ve API masrafını kısmak için MacBook’tan başlayıp RTX 5090’lı oyuncu kasasına, oradan 96 GB M3 Ultra Mac Studio’ya ve sonunda bodrum rafında 384 GB’lık dört RTX Pro 6000’lı düzeneğe varıyor; kurucu özellikle başa baş tarihini hesaplamamayı seçiyor.

Ne kadara mal oldu, ne kadarı geri gelir

Üst rafta fiyat yürüyüşü sert. RTX Pro 6000 Blackwell 96 GB lansmanda Mart 2025’te 8.565 dolar, Haziran 2026’da 13.250, Ağustos’ta Nvidia pazar yerinde 16.000 dolar, lansmana göre yüzde 87 yukarı. RTX 5090 1.999 dolardan 6.899 dolara, elindeki iki kartın değeri iki katına çıktığını söyleyenler, 1.700 dolara 4090 almanın şimdi bedava gibi hissettirdiğini ekliyor. Yeniden satış hikâyesi ise alım zamanına bağlı: ucuza alan kârla satarım diyor, ama sen bugünün fiyatından alıyorsun. Apple takasında düşük teklif, açık pazarda ise aynı Mac’in ödediğine yakın 21 bin sterline listelenmesi karşılaştırmayı bulanıklaştırıyor. Gizli maliyet kalemi güç: 5090 yükte 475 ila 500 W’ta konnektörü yakabiliyor, boşta bile 3090’lı kasa iki monitörle 85 ila 100 W, başkalarında 45 ila 50 W. Boşta 100 W’ı yıl boyu bırakmak 876 kWh demek, kilovatı 12 sentten yılda yaklaşık 105 dolar, tek token üretmeden. Bir alıcı bir üst adımın elektrik panosu değiştirmeye vardığını, faturanın fırladığını söylüyor; kışın kartlarla ısınmak şakası da aynı faturanın mizahı.

Tüm bunları yan yana koyunca adil kıyas yine abonelik. Kendini yerel modele inanan biri olarak tanımlayan biri 10 bin doların belirli bir planla yaklaşık 6,2 milyar parçacığa denk geldiğini hesaplayıp verin evde kalmak zorunda değilse bekleyin, bu arada 24 ila 32 GB’lık mantıklı bir kartla Qwen3 27B’yi deneyin diyor. Ölçek argümanı da orada: yüzde 90 dolu dev veri merkezi, yüzde 90 boş ev makinesinden neredeyse her zaman ucuza koşar. Beklemeye bir gerekçe daha bellek krizi: Kasım 2025’te kontrat fiyatları yıllık yüzde 172 yukarı, arz dar. Bu yüzden yeni Mac Studio için RAM kıyameti bitene kadar bulutta kal önerisi, ucuzlama anı şakası ve öncü modellerin sessizce törpülenmesi ile sübvanse fiyatların sonra zıplayacağı şüphesi aynı karede duruyor.

Paraya bakınca tablo bulut lehine görünse de alımın sürdüğü iki gerekçe var: mülkiyet ve gizlilik ile sonsuz döngüde çalışan boru hatları. En çok oyu alan yanıt yerel yapay zekânın tasarruf işi olmadığını, yalnızca verinin evde kalması gerektiğinde ve Qwen3 27B gibi görece küçük bir modelle anlamlı olduğunu söylüyor. Kimi verinin paha biçilemez olduğunu, kimi fikir çalınmıyor demeyi, kimi mutlak gizliliğin ticari sağlayıcıyı dışladığını ekliyor; bir başkası sağlayıcının verisiyle eğitim yapmaması için yerelde koştuğunu anlatıyor. Bu gerekçe hobi kendini haklı çıkarma diye de eleştiriliyor, fakat gerçek gizlilik ihtiyacı olan biri kimsenin 10 bin doları sadece tasarruf için gömmediğini savunuyor. Diğer gerekçe bulutta pahalıya patlayacak tekrarlı döngüler: aynı işi defalarca çeviren hatlar yerel makinede sınırsız koşuyor. İşin hobi yüzünü sahipleri saklamıyor; biri sınav için kart destesi yapmak isterken Çin’den ikinci el MI50 kart alıp model ayarlarken buluyor kendini, yorumlarda en iyi bağımlılık esprisi dönüyor. Pratikte akılcı yol da belli: pahalı kartı almadan önce RunPod’da saatlik kirala, 768 GB Threadripper artı dört 3090’lı su soğutmalı canavarın bozuk anakarttan çökmesi gibi pahalı dersler yerine tek 3090’lı 1.300 dolarlık ikinci el kasa bile büyük bağlamda Qwen3 27B’yi akıcı koşup ikinci kart hevesini uyandıracak kadar tat veriyor. O yüzden sepetteki kutu sorusunun cevabı para değil: verin evde mi kalmalı, küçük model yetiyor mu, boru hattın döngüye mi ihtiyaç duyuyor — evet ise bile küçük başla, 16 GB dene, 32 GB’ta kalıp kalmadığına bak.