50 Milyon Kâr, 20 Milyon Nakit: Bir Şirketi Yatırımcı Gibi Okumak

Hayali Harbor Coffee zinciri yılı 50 milyon dolar kârla kapatıyor ama kasadaki nakit yalnızca 20 milyon artıyor. İki rakam da doğru; biri gelir tablosundan, öteki nakit akış tablosundan geliyor ve yıl sonu fotoğrafını bilanço tamamlıyor. Bu üç tablo aynı şirketin üç ayrı soruya verdiği üç yanıt: kâr edildi mi, elde ne var ve ne borçlu, nakit neden değişti.

Gelir tablosu: 500 milyondan 50 milyona inen merdiven

En üstte 500 milyon dolar hasılat, en altta 50 milyon net kâr durur; bu yüzden üst satır ve alt satır denir. Hasılat tahsilat demek değildir, çünkü birçok kurumsal müşteri faturayı 30 ila 60 gün sonra öder. 200 milyonluk satış maliyeti çekirdek, süt ve bardak gibi doğrudan giderlerdir; düşünce 300 milyon brüt kâr kalır. ABD sermaye piyasası düzenleyicisi SEC, yatırımcı rehberinde bu tabloyu bir merdivene benzetir: üstten başlanır, her basamakta bir gider düşülür.

Maaş, kira, reklam, sigorta ve yönetim giderleri ile 20 milyonluk amortisman düşüldükten sonra 80 milyon faaliyet kârı kalır. Amortisman somut bir örneği hak eder: 10 bin dolarlık makine beş yıl kullanılacaksa bedeli alındığı yıl değil, yılda 2 bin dolarlık paylarla gider yazılır. Kârı düşürür ama kasadan yeni para çıkmaz. Gerçek tablolarda amortisman genelde maliyet veya gider içine gömülüdür; toplamı nakit akış tablosunda ya da dipnotlarda bulunur. Faiz gideri 10 milyon, vergi 20 milyon düşünce alt satır 50 milyona iner. Muhasebe kârı nakit akışı değildir: satış tahsilattan önce, gider ödemeden önce yazılabilir.

Bilanço: 31 Aralık gecesi çekilmiş bir fotoğraf

Gelir ve nakit akış tabloları bir dönemi anlatır, 1 Ocak ile 31 Aralık arasını; bilanço ise tek bir anın fotoğrafıdır. Varlık tarafında 50 milyon nakit, 25 milyon alacak ve 25 milyon stok durur; üçü de yaklaşık bir yılda nakde döneceği için dönen varlıktır. Alacaklar tahsil edilmemiş vadeli satışlardan, stoklar kavrulmayı bekleyen çekirdek ve bardaklardan gelir. Mağaza, mutfak ve makineler 400 milyonluk tesis ve ekipman kalemindedir; toplam varlık 500 milyondur. Ders kitabı yayımcısı OpenStax, bu tabloyu muhasebe denklemiyle özetler: varlıklar borçlar ile özkaynağın toplamına eşittir, çünkü her varlığın bir finansmanı vardır.

Borç tarafında 50 milyon ticari borç ve 200 milyon finansal borç vardır; toplam 250 milyon. Varlıklardan borçlar çıkınca hissedarlara 250 milyon özkaynak kalır. Özkaynak ne kasadaki paradır, o yalnızca 50 milyondur, ne de borsanın biçtiği değerdir; defter değeridir. Yıl başında 210 milyon olan özkaynak, 50 milyon kâr ve 10 milyon temettü ile 250 milyona ulaşmıştır. Dağıtılmayan kâr, dağıtılmamış kârlar hesabında birikerek özkaynağın içinde taşınır.

Nakit akış tablosu: kârın kasaya yolculuğu

Kasa yıla 30 milyonla başlayıp 50 milyonla bitirmiştir; artış 20 milyondur. Tablo hareketleri üçe ayırır: faaliyet, yatırım ve finansman. Büyük şirketlerin çoğu dolaylı yöntemi kullanır: net kârla başlar, muhasebe kârını nakde çevirir. Eğitim yayımcısı OpenStax bu yöntemi adım adım anlatır ve Harbor örneği birebir uyar: 50 milyon net kâr, artı 20 milyon amortisman, artı 20 milyon işletme sermayesi çözülmesi. Amortisman geri eklenir, çünkü bu yıl kasadan çıkmamıştır. İşletme sermayesi üçlüsü şudur: alacak önce satış sonra para, stok önce para sonra gider, ticari borç ise bu örnekte sabittir. Alacak ile stok toplamı 70 milyondan 50 milyona inince 20 milyon nakit serbest kalmıştır; tersi olsaydı nakit operasyonlara bağlanacaktı. Toplam 50 artı 20 artı 20, 90 milyon faaliyet nakdi verir.

Mağaza ve ekipmana harcanan 40 milyon yatırım faaliyetlerindedir ve kısaca capex diye anılır. 90 milyon faaliyet nakdinden 40 milyon çıkınca 50 milyon serbest nakit akışı kalır: işi döndürüp yeniden yatırım yaptıktan sonra elde kalan para. Yatırım veri kuruluşu Investopedia, serbest nakit akışını tam böyle tanımlar ve borç ödeme, temettü ile büyüme esnekliğinin ölçüsü sayar. Finansman tarafında 20 milyon borç geri ödemesi ve 10 milyon temettü vardır; toplam 30 milyon. Üç kalem birleşir: 90 eksi 40 eksi 30 eşittir 20 milyon net artış ve kasa mutabakatı kapanır.

Üç tabloyu birbirine bağlamak

Bağlantılar tek tek izlenebilir: net kâr gelir tablosunu bitirir ve dolaylı nakit akışını başlatır; dağıtılmayan kâr özkaynağa eklenir; amortisman kârı düşürür, nakde geri eklenir ve ekipmanın defter değerini düşürür. Ekipman üç yerde görünür: yatırım harcaması, varlık ve amortisman gideri. Borç ödemesi hem kasayı hem borcu düşürür, borç 220 milyondan 200 milyona iner. Temettü yüzünden dağıtılmamış kârlar 50 değil 40 milyon büyür. Nakit akışı 50 milyon nakitle biter ve bilanço aynı 50 milyonu varlık yazar. Bunlar ayrı rakamlar değil, aynı ticari olayların üç bakışıdır.

Gerçek bir yıllık raporu da aynı sırayla okumak gerekir: önce gelir tablosu, satış ve kâr iyileşiyor mu; sonra bilanço, nakit, borç ve alacak ile stokta anormal büyüme var mı; sonra nakit akışı, kâr nakde döndü mü, şirket ne kadar yatırım yaptı, borçla mı dönüyor. Kırmızı bayraklar nettir: hasılat yüzde 10 artarken alacaklar yüzde 40 artıyorsa satış yazılıyor ama para gelmiyor demektir; müşteriler yavaş ödüyor ya da ödeyemiyor olabilir. Faaliyet nakdi yıllarca kârın gerisinde kalıyorsa nakit bankaya giderken bir yerde emiliyor demektir ve o yer genelde alacak ile stoktur. Finansal analiz eğitimcisi AnalystPrep, alacak devir hızı ve tahsilat süresi gibi ölçülerle bu kalite testini anlatır. Nakit sıçramasının kaynağı da önemlidir: faaliyetten gelen sağlıklıdır, finansmandan gelen ise borç ya da sermaye demektir ve faiz yükü ile seyreltme riski taşır. Tek rakam değil, üç tablonun aynı hikâyeyi anlatıp anlatmadığı önemlidir.