Yapay Zeka Yarışını Kim Kazanacak? Balon, Tekel ve 1 Trilyon Dolarlık Bahis

Video, yapay zekayı zamanımızın uzay yarışı olarak tanımlayarak açılıyor; fark, bu kez yarışın devletler değil şirketler arasında geçmesi. Pek çok kişinin güne elindeki teknoloji hisselerinin haberleriyle başladığı, yükselen grafiklerin risk iştahını kabarttığı bir ortamda balon tartışması büyüdükçe bu iştah yerini tedirginliğe bırakıyor. Programın üç sorusu net: bu harcamalar kâra döner mi, dönerse kazanan kim olur, piyasada birkaç kârlı devden oluşan bir tekel mi kurulur?

Tartışmanın ilk ayağı, dev teknoloji şirketlerinin birbirine yaptığı harcamaların iki tarafa da olumlu yazılması. Bir şirket geleceğe dönük yatırım yaptığı için artı alıyor, parayı alan taraf işlerin iyi gittiği gerekçesiyle artı alıyor. Konuklardan biri ölçek inanılmaz boyutlara ulaştığı için bu karşılıklı artı yazımın bir yanılsama olduğu görüşünde: 2020-2025 arasında en büyük yedi teknoloji şirketinin toplam yapay zeka harcaması 764 milyar doları aşmış durumda, 2026 beklentisi 650 milyar dolar civarında, sonraki yıl 1 trilyon doların aşılabileceği konuşuluyor. 500 milyar dolarlık Stargate gibi bazı duyuruların gerçekleşmediğini de ekliyorlar; paranın büyük kısmı veri merkezlerine gömülüyor.

İkinci ayak, balon ile tekel arasındaki tarihsel bağ. Amerikan demiryolları örneği üzerinden anlatılıyor: büyük ölçekli kâr tekel olmadan gelmiyor, rekabetin yoğun olduğu sektör tüketiciye yarıyor ama üreticiye yaramıyor. Bu okumaya göre pek çok şirket büyük kâr beklentisiyle para döküyor, bir kısmının batması ve varlıkların ucuza toplanması tekelin kuruluş biçimi. Yapay zekanın başında da bir tekel karşıtı kuruluş hikayesi var: OpenAI, Google'ın DeepMind alımı sonrası oluşan rahatsızlıkla, Musk'ın en büyük yatırımcı olduğu bir yapıyla kuruluyor; takvim 30 Kasım 2022'ye geldiğinde ChatGPT iki ayda 100 milyon kullanıcıya ulaşıp kendisi tekelleşiyor.

Ardından tahtın sarsılması anlatılıyor. Haziran 2023'te tek başına yüzde 80 pazar payı olan ChatGPT, Mart 2026 itibarıyla ilk kez yüzde 50'nin altına düşüyor; kullanıcı sayısı 1,1 milyarla büyümeye devam etse de payı Gemini ve Claude'a kaptırıyor. Özellikle Gemini 3'ün yarattığı sarsıntının OpenAI'yi bir sonraki sürümü öne çekmeye zorladığı, DeepSeek ve Perplexity gibi çıkışların ilk heyecanı sönse bile her yeni sürümde dengeleri değiştirdiği vurgulanıyor. Çinli modeller dahil olunca liderlik tablosunun video hazırlığı sürerken bile üç kez değiştiği, en iyi model unvanının iki haftada bir el değiştirdiği bir at yarışından söz ediliyor.

Bu noktada iş model kalitesinden marka yönetimine kayıyor. Şubat ayının son günlerinde ABD Savunma Bakanlığı sözleşmesinin OpenAI'ye gitmesi, Anthropic'in İran savaşı gerekçesiyle kendi anlaşmasını sonlandırması sonrası OpenAI tarafında kaldırma oranlarının üç katına çıktığı, bunun pazar kaybının yanında yetenek kaybını da tetiklediği anlatılıyor. En iyi mühendisleri tutmanın rekabetin en büyük kalemlerinden biri olduğu, milyon dolarlık transferlerin futbol piyasasını andırdığı belirtiliyor. Microsoft'un OpenAI ile yan yana dururken rakiplere de yatırım yapması, Google'ın kendi aracı varken Anthropic ve Apple ile çalışması bu korunma amaçlı ittifaklara örnek gösteriliyor.

Para kazanma tarafı videonun en sert bölümlerinden biri. Sam Altman'ın 2019'daki sözü hatırlatılıyor: nasıl para kazanacaklarını bilmedikleri, çok iyi bir model geliştirip ona soracakları. OpenAI'nin kâr amacı gütmeden kurulduğu, DeepMind ve Google Brain gibi yapıların da sonradan kârlı şirkete dönüştürülmeye çalışıldığı vurgulanıyor. Sosyal medyanın hafif altyapıyla hızla kâra geçtiği, yapay zekanın ise ağır altyapı gerektirdiği için bunun mümkün olmadığı, rekabetin ortasında iş modeli kurmanın uçuş halindeki uçağı tamir etmeye benzediği söyleniyor. Mart 2026'dan bu yana ChatGPT içindeki reklamların yedi kat arttığı, bunun henüz Google için bir tehdit sayılmadığı ekleniyor.

Google bahsi bir geçiş dönemi analiziyle derinleşiyor. Yapay zekalı özetlerin site trafiğini düşürdüğü, ancak kullanıcının yanıtı yine Google'da aldığı için şirketin kullanıcıyı kaybetmeyip sadece ondan para kazanma formülünü değiştirdiği savunuluyor. YouTube tarafında insanların sesli sohbet edebildiği botlarla gerçek sohbet programları arasındaki çizginin inceldiği, içerik patlamasıyla birlikte asıl sorunun sunucuların kime ait olduğuna döndüğü belirtiliyor. Bu noktada Google, Microsoft ve özellikle Amazon altyapı patronları olarak öne çıkıyor.

Programın önerdiği yeni kazanma tanımı dil modellerini merkezden alıyor: kazanan, her işi yapan genel model değil, belirli bir alanda tekel kuran uzman şirket. Savunma mimarisine yapay zeka entegre eden ve yüz milyarlarca dolar değere ulaşan Palantir örnek veriliyor; bugün startup kuracak birine OpenAI ile yarışmak yerine ev aletleri gibi dar bir alanda daha iyi iş yapması tavsiye ediliyor. Tek bir ses, görüntü ve video aracının piyasaya hakim olmadığı bu ara dönemde FAL gibi altyapı sağlayıcıların boşluğu doldurduğu, rekabet sürdükçe kazananın kullanıcı olduğu söyleniyor.

İdeoloji ve jeopolitik bölümü Musk ile Larry Page'in eski tartışmasına uzanıyor: genel yapay zekaya karşı çıkış ile bilincin devamı olarak yapay zeka savunusu. Musk'ın Page'in fikirlerini durdurmak için OpenAI'yi kurduğu, ironik biçimde Altman'ın Page'den farklı düşünmediği, bu yüzden ayrı bir Altman portresi gerektiği esprili biçimde dile getiriliyor. Çin tarafındaki sürpriz ise Qwen'in açık ağırlık paylaşımı: konuklar bu cömertliği beklemediklerini, bunun ABD'nin çip yasakları ve modeli ülkeye göre açıp kapayan hiyerarşi planını bozduğunu söylüyor. Y Combinator döneminden Altman'ın sözü hatırlatılıyor: rekabet kaybedenlerin işidir; tekel yoksa kâr da yoktur.

Finalde kazanan adayları sayılıyor: tek işi model geliştirmek olmayanlar, özellikle Google ve Amazon; inşa edilen veri merkezlerinin çöp olmayacağı, donanım ve enerji ihtiyacı sürdükçe kârın süreceği savunuluyor. SpaceX'in xAI finansmanının arkasında veri merkezlerini uzaya taşıma ve güneş enerjisi fikrinin olduğu aktarılıyor. Kapanışta şeffaflık uyarısı var: tüketici tarafındaki kazanç cılız olduğu için gerçek bir sıçramanın Ay yolculuğu gibi canlı değil, atom bombası gibi sonradan öğrenileceği söyleniyor. Söz izleyiciye bırakılıyor: yarışı kimin önde götürdüğü yorumlarda tartışılacak, kaybedene GPU fakiri, kazanana GPU zengini rozeti takılacak.